۲- با توجه به این که زوجین برای کسب اطلاعات در مورد برنامه ­های تنظیم خانواده تنها از مراکز بهداشتی می­توانند کسب اطلاع کنند لذا آموزش بیشتر به کارکنان و پرستاران مراکز بهداشتی برای اجرای دقیق و صحیح برنامه ­های تنظیم خانواده ضروری می­باشد.

( اینجا فقط تکه ای از متن پایان نامه درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

۳- تلاش برای ایجاد کارگاه­ها و برنامه­هایی که در آن به نحو مناسب به دغدغه­ها و سوالات نسل­های جوان پاسخ داده شود.
۴- آموزش اصول خانوادگی متناسب با فرهنگ ایرانی- اسلامی بویژه در دوران قبل از ازدواج در برنامه‌های درسی دانش ­آموزان دبیرستان و مشاوره­های قبل از ازدواج.
۵- انجام پژوهش­هایی که در آن: ۱) دیدگاه­ های افراد مجرد و سالخورده نیز به عنوان نمونه مورد مطالعه بررسی گردد. ۲) سایر ابعاد اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و به ویژه ابعاد روانی در موضوع مورد مطالعه بررسی شود تا سایر ابعاد این پدیده مورد مطالعه واقع شود. در این زمینه پیشنهاد می­ شود پژوهش­هایی با روش کیفی انجام گیرد.
۶- ۴- محدودیت­ها:
۱- وقت­گیر بودن جلب اعتماد پاسخگویان جهت مشارکت در تکمیل پرسشنامه.
۲- تکمیل برخی از پرسشنامه ­ها در مکان­های عمومی (سالن شبکه بهداشت و درمان) که در برخی مواقع موجب عدم تمرکز محقق و به ویژه پاسخگو می­گردید.
۴- مسائل و محدودیت­های مالی برای تحقیق.
فهرست منابع

منابع فارسی

آزاد ارمکی، تقی و امیر ملکی (۱۳۸۴). “تحلیل ارزش­های سنتی و مدرن در سطح خرد و کلان". نامه علوم اجتماعی. شماره ۳۰٫ صص ۳۶-۲۷٫
امین، شکروی و هادن چاپمن، فیلیها (۱۳۸۳). مطالعه عوامل موثر بر بارداری­های ناخواسته در گروهی از زنان باردار شهر تهران. فصلنامه باروری و ناباروری، تابستان ۱۳۸۳ شماره ۱۹- صص ۲۵۸-۲۴۹٫
ایمان، محمد‌تقی (۱۳۸۸).مبانی پارادایمی روش‌های کمی و کیفی تحقیق در علوم انسانی. چاپ اول. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
بشر دوست، نصرالله، فدتییان سیمین، بهادران، پروین (۱۳۸۹). “عوامل موثر در انتخاب روش­های پیشگیری از بارداری". پژوهش در علوم پزشکی، سال ۱۳۸۹ شماره ۳۳- صص ۱۹-۱۶٫
بهنام، جمشید (۱۳۴۸). جمعیت شناسی عمومی. تهران: انتشارات موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی.
پارسا، احمد (۱۳۸۴). “فاصله گذاری موالید و عوامل موثر بر آن در میان زنان شهرستان بویراحمد”. پایان نامه کارشناسی ارشد دانشگاه شیراز.
تقوی، نعمت الله (۱۳۸۲). جمعیت و تنظیم خانواده. تبریز: جامعه پژوه، نشر دانیال.
تورجیان­فر، حسین (۱۳۸۵). “بررسی رابطه عوامل اجتماعی و فرهنگی با نگرش مردان نسبت به مشارکت در برنامه ­های تنظیم خانواده”. پایان نامه کارشناسی ارشد جمعیت شناسی، دانشکده علوم اجتماعی بخش جامعه‌شناسی و برنامه­ ریزی دانشگاه شیراز.
جهانفر، محمد (۱۳۷۷). جمعیت و تنظیم خانواده. نشر دهخدا. تهران: ایران.
حاجیان، کرم الله، اصنافی، نساء، جلودار، فاطمه (۱۳۸۲). انتخاب روش­های پیشگیری از بارداری و رابطه آن با سن، تعداد فرزندان و میزان تحصیلات در زنان همسردار ۴۹-۱۸ ساله روستای بابل. مجله علمی دانشکده پزشکی بیرجند، سال ۱۳۸۲ شماره ۱۰- صص ۱۰-۵٫
حاجیان، کرم الله، اصنافی، نساء، جلودار، محمد (۱۳۸۲). روند تغییرات هفت ساله در الگوی انتخاب روش­های پیشگیری از بارداری در جمعیت روستای بابل. مجله علمی دانشگاه علوم پزشکی گرگان، زمستان ۱۳۸۲- صص ۲۴-۱۹٫
حسینی، حاتم (۱۳۹۰). درآمدی بر جمعیت شناسی اجتماعی-اقتصادی و تنظیم خانواده. چاپ چهارم، ویراست دوم. همدان: انتشارات دانشگاه بوعلی سینا.
حسن­پور، شیرین و مهین یزدانی (۱۳۸۵). “رضایت مددجویان از ارائه خدمات تنظیم خانواده در مراکز بهداشتی-درمانی شهر تبریز". مجله پرستاری و مامایی تبریز، شماره سوم، صص ۳۸-۳۳٫
دواس، دی.ای (۱۳۸۱). پیمایش در تحقیقات اجتماعی. ترجمه هوشنگ نایبی، تهران: نشر نی.
ذوالفقاری­زادهکشکی،ابوالفضل (۱۳۸۶). “بررسی عوامل اجتماعی و اقتصادی موثر بر میزان باروری در زنان در ایران”. پایان نامه کارشناسی ارشد مهندسی برنامه­ ریزی سیستم­های اقتصادی.
رخشانی، فاطمه، محمدی، مهدی، مختاری، مژگان و رؤیا رفاهی (۱۳۸۱). میزان تداوم استفاده از وسایل جلوگیری از بارداری و علل قطع آن در شهر زاهدان. فصلنامه باروری و ناباروری، بهار ۱۳۸۱- صص ۴۹-۴۱٫
رفیع‌پور، فرامرز (۱۳۸۳). کند و کاوها و پنداشته‌ها.چاپ چهاردهم. تهران: شرکت سهامی انتشار.
ریتزر، جورج (۱۳۸۸). نظریه جامعه شناسی در دوران معاصر. ترجمه محسن ثلاثی، تهران: انتشارات علمی.
زنجانی، حبیب­الله، میرزایی، محمد، شادپور، کامل و امیرهوشنگ مهریار (۱۳۸۹). جمعیت، توسعه و بهداشت باروری. تهران: انتشارات بشری.
ساروخانی، باقر (۱۳۸۱). روش­های تحقیق در علوم اجتماعی. جلد اول. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
ساعی، علی (۱۳۸۴).چاپ اول تهران: سمت.
شهیدزاده، علی، میرمعینی، عفت­السادات، عظمیان، محمد حسین و خسرو مانی کاشانی (۱۳۸۲). “بررسی کیفیت خدمات تنظیم خانواده در مراکز بهداشتی درمانی شهر همدان در سال ۱۳۸۲ “. مجله دانشکده بهداشت و انستیتو تحقیقات بهداشتی، سال اول، شماره دوم. صص ۹-۱٫
شیروانی، مرجان و آمنه امیدیان (۱۳۸۶). استفاده از روش­های طبیعی پیشگیری از بارداری و عوامل مرتبط با آن. مجله دانشکده پرستاری و مامای دانشگاه علوم پزشکی تهران (حیات) دوره ۱۳، شماره ۳- صص ۴۷-۳۷٫
طالب، مهدی (۱۳۸۰). شیوه ­های عملی مطالعات اجتماعی. تهران: موسسه چاپ و انتشارات دانشگاه تهران.
عباسی شوازی، محمد جلال و آتیه خادم­زاده (۱۳۸۳). “علل انتخاب روش منقطع پیشگیری از بارداری در بین زنان شهرستان رشت". فصلنامه پزشکی باروری و ناباروری ۵۴:۱۳۸۳(۴). صص ۳۳۷-۳۲۳٫
علوی، حمید (۱۳۸۱). دلایل عدم استفاده از روش­های مطمئن از بارداری در زنان استفاده کننده از روش منقطع در شهر آمل. مجله علمی پژوهشی دانشگاه علوم پزشکی مازندران، دوره پانزدهم، شماره ۴۸- صص ۹۸-۹۲٫
غلام حسین­زاده، مهوش (۱۳۸۲). “بررسی تعیین کننده­ های استفاده از وسایل جلوگیری در استان گیلان”. پایان نامه کارشناسی ارشد، بخش برنامه­ ریزی و جامعه شناسی دانشگاه شیراز.
قدرتی،حسین (۱۳۸۷). “بررسی عوامل اقتصادی، اجتماعی، موثر بر باروری زنان در دبیرستان­های شهر مرند”.پایان نامه کارشناسی ارشد جمعیت شناسی دانشگاه تهران.
کتابی، احمد(۱۳۸۷). درآمدی بر اندیشه­ها و نظریه­ های جمعیت شناسی. چاپ پنجم. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
کلانتری، صمد (۱۳۷۸). جمعیت و تنظیم خانواده. اصفهان:انتشارات فروغ ولایت.
کوئن، بروس (۱۳۹۱). مبانی جامعه شناسی. ترجمه: دکتر غلامعلی توسلی و دکتر رضا فاضل، تهران: انتشارات فروزش.
گشتاسبی، آزیتا و وحدانی­نیا، مریم سادات (۱۳۸۳). الگو بکارگیری روش­های پیشگیری از بارداری در مناطق شهری استان کهگیلویه و بویراحمد. فصلنامه باروری و ناباروری، پاییز ۱۳۸۵- صص ۲۵۹-۲۵۲٫
گودرزی، سعید (۱۳۸۸). کاربرد آمار در علوم اجتماعی. چاپ اول. تهران: انتشارات جامعه شناسان.
گیدنز، آنتونی (۱۳۸۸). جامعه شناسی. ترجمه حسن چاوشیان، تهران: نشر نی.
لهسایی­زاده، عبدالعلی (۱۳۸۵). جامعه شناسی آبادان. تهران: کیانمهر.
مرکز آمار ایران (۱۳۹۲)، نتایج سرشماری نفوس و مسکن سال ۱۳۹۰، تهران: انتشارات مرکز آمار ایران.
منصوریان، محمد کریم و اعظم خوشنویس (۱۳۸۵). “ترجیحات جنسی و گرایش زنان همسردار به رفتار باروری: مطالعه موردی شهر تهران". مجله علوم اجتماعی و انسانی دانشگاه شیراز دوره ۲۴- شماره ۲ تابستان ۱۳۸۵٫
میرزایی، محمد (۱۳۷۳). حد متناسب جمعیت و ارتباط آن با وضعیت ایران. نامه علوم اجتماعی، شماره ۷، صص ۵۸-۴۹٫
میلر، دلبرت (۱۳۸۰). راهنمای سنجش و تحقیقات اجتماعی. ترجمه هوشنگ نایبی، تهران: نشر نی.
نگهداری، تهمینه (۱۳۷۹). “بررسی تعیین کننده­ های استفاده از وسایل جلوگیری: مطالعه موردی روستای نودان”. پایان نامه کارشناسی ارشد، بخش برنامه­ ریزی و جامعه شناسی دانشگاه شیراز.

بحث کارگزاران امیرالمؤمنین۷ از جمله مباحثی است که از جهات مختلفی به آن پرداخته شده است و پژوهشگران در این زمینه، آثار گوناگونی در قالب کتاب، پایان نامه و مقاله از خود به جای گذاشته‌اند. مباحثی که به آن پرداخته شده است غالباً در زمینه‌ی شرح حال کارگزاران، معیارهای گزینش کارگزاران، نقش کارگزاران صالح در سلامت جامعه، نظام تشویق و تنبیه کارگزاران حکومتی در اسلام و از این قبیل مباحث است که غالباً با بهره گرفتن از خطبه‌ها و نامه‌های نهج البلاغه و به ویژه نامه‌ی ۵۳ (معروف به عهدنامه‌ی مالک اشتر) به رشته‌ تحریر درآمده است. اما طبق بررسی‌های صورت گرفته، پژوهشی که به صورت مستقل و جامع و همه جانبه، واکنشهای امیرالمؤمنین۷ نسبت به تخلّفات کارگزاران را مورد تحلیل و بررسی قرار داده باشد انجام نگرفته است؛ البتّه در برخی از کتب و مقالات، اشاراتی به این موضوع شده است که به برخی از آنها و به طور کلی به برخی از آثاری که درباره‌ی کارگزاران امیرالمؤمنین۷ تألیف شده است اشاره می‌کنیم. شایان ذکر است که در تحقیق حاضر از برخی از این آثار استفاده شده است.
الف) کتاب
۱ـ سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب أمیرالمؤمنین۷، علی اکبر ذاکری.
۲ـ کارگزاران حکومت اسلامی از منظر علی۷ در نهج البلاغه، خسرو نوروزی منعم.
۳ـ علی‌۷ و کارگزاران حکومت، ترجمه و شرح نامه‌ی ۴۵ نهج البلاغه به عثمان بن حنیف، اکبر حمید زاده گیوی.
۴ـ امام علی «سلام‌الله‌علیه» و کارگزاران حکومت اسلامی، قدرت الله مشایخی.
۵ـ سیمای کارگزاران در نهج البلاغه، ترجمه‌ی عهدنامه‌ی امام أمیرالمؤمنین علی۷ به مالک اشتر، بنیاد نهج البلاغه.
ب) پایان نامه
۱ـ کارگزاران روزگار خلافت امیرالمؤمنین علی بن ابی طالب۷ (تحقیق در رفتار و عملکرد عُمّال علی۷ و مقایسه‌ی آن با عُمّال دستگاه عثمان)، جمیله اسلامی.
۲ـ ویژگیهای کارگزاران حکومتی در دوران حکومت امیرالمؤمنین علی۷ (رویکردی جامعه شناختی)، مهدی تقوی رفسنجانی.
۳ـ کارگزاران حکومت امام علی۷، محمد رضا بهبودی.
ج) مقالات قابل دسترس در اینترنت
مقالات و نوشته‌های فراوانی درباره‌ی کارگزاران حضرت امیر۷ در سایتها و وبلاگهای اینترنتی موجود است که از آنها می‌توان به عنوان پُلی برای رسیدن به نتیجه‌ی مطلوب استفاده کرد. برخی از آنها عبارتند از :

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

۱ـ معیارهای انتخاب و انتصاب مدیران با رویکرد شایسته گزینی در نهج البلاغه، دکتر زهره موسی زاده ـ مریم عدلی.
۲ـ ساز و کارهای مبارزه با مفاسد اقتصادی در نظام حکومتی امام علی۷، سید محمد حسین سرکشیکیان.
۳ـ امام علی۷، کارگزاران حکومت و راهکارهای اصلاحات، جهانبخش ثواقب.
۴ـ بررسی کنشها و واکنشهای امام علی۷ در قبال تخلّفات اقتصادی کارگزاران، سید روح الله طباطبایی ندوشن.
۵ـ سیمای کارگزاران دولت اسلامی از منظر امام علی۷، محمّد فلاح سلوکلایی.
۶ـ قاطعیت و مدارا از دیدگاه امام علی۷، سید غلامحسین حسینی.
۷ـ سیره‌ی امیرالمؤمنین۷ در برخورد با کارگزاران، نسرین رهبری.
۸ـ نظارت بر کارگزاران در حکومت علوی، علی اصغر الهامی نیا.
۱.۲. مفاهیم
۱.۲.۱. مفهوم تخلّف
الف) مفهوم لغوی
تخلّف، واژه‌ای عربی است، مصدر باب تفعّل، از مادّه‌ی «خلف»، به معنای «تأخیر و عقب ماندن»^[۱] است امّا در فرهنگهای لغت معاصر، معانی دیگری از قبیل «تقدّم و پیشی گرفتن»^[۲]، «خلاف گفته یا پیمان خود عمل کردن»^[۳] «خلاف کردن»^[۴]، «اشتباه و خطا»^[۵] و «سرپیچی کردن از رعایت قانون و مقررات»^[۶] برای آن بیان شده است.
ب) مفهوم اصطلاحی
واژه‌ی «تخلّف» در اصطلاحِ نهادهای مختلف اجتماعی، فرهنگی، سیاسی، قضایی و…، فقط در یک معنا استعمال شده است و آن «سرپیچی کردن از رعایت قانون و مقرّرات» می‌باشد؛ امّا از آنجا که «ارتکاب خلاف قانون و مقرّرات»، در شرایط گوناگون و توسّط افراد گوناگون و در نهادهای مختلف اجتماعی، فرهنگی، سیاسی، قضایی صورت می‌گیرد، برای رساندن این معنا که این ارتکاب خلاف قانون در چه شرایطی و توسّط چه کسی و در چه نهادی صورت گرفته است، گاهی از واژه‌ی «تخلّف» و گاهی از واژه‌های مشابه و مترادف با آن از قبیل واژه‌های خلاف، خطا، تخطّی، جُرم، گناه، بزه و تقصیر استفاده می‌شود.
به عنوان مثال در حقوق جزا و حقوق اداری، تخلّف به معنای ارتکابِ خلافِ قانون و مقرّرات است؛^[۷] با این تفاوت که در حقوق جزا دامنه‌ی ارتکاب خلاف قانون، وسیع است و تمام افراد جامعه ممکن است بدون در نظر گرفتن موقعیت و موضع اجتماعی، مرتکب خلاف قانون شوند و لذا برای رساندن این معنا، به جای واژه‌ی «تخلّف» معمولاً از واژه‌ی «جُرم» استفاده می‌شود؛ امّا در حقوق اداری دامنه‌ی ارتکاب خلاف قانون، محدود است و اختصاص به کارکنان دولت، که قشر خاصی را تشکیل می‌دهند دارد و لذا برای رساندن این معنا غالباً از اصطلاح «تخلّف اداری» استفاده می‌شود. البتّه برخی از تخلّفات اداری ممکن است از نظر جزایی نیز جرم محسوب شوند و مرتکب آن، علاوه بر محکومیت به مجازاتهای اداری مانند تنزّل مقام، کسر حقوق و … به کیفر یا مجازاتهایی که قانون جزا معین کرده است نیز محکوم گردد؛^[۸] در چنین حالتی نسبت به مسئولیت اداری کارمند خاطی، می‌توان از واژه‌ی «تخلّف» استفاده کرد و نسبت به مسئولیت جزایی او از واژه‌ی جرم استفاده کرد. امّا غالباً و به طور کلّی در موارد ارتکاب خلاف قانون توسّط مسئولین حکومتی در حوزه‌ی شغلی و وظایف اداری از واژه‌ی «تخلّف» استفاده می‌شود اعم از اینکه این رفتار غیر قانونی فقط نقض مقرّرات اداری باشد و یا از نظر حقوق جزا نیز جرم محسوب شود.
ج) مفهوم تخلّف اداری
تعاریف گوناگونی از «تخلّف اداری» بیان شده است که البتّه این تعاریف، چندان تعاریف دقیق و جامع و کاملی نیستند و لذا تخلّفات اداری غالباً به واسطه‌ی مصادیقی که مادّه‌ی هشت قانون رسیدگی به تخلّفات اداری^[۹] برای آن برشمرده است شناخته می‌شوند؛ برخی از این تعاریف عبارتند از :
۱ـ تجاوز مأمور دولت از مقرّرات اداری در حین انجام وظیفه را تخلّف اداری می‌گویند.^[۱۰]
۲ـ در ماده‌ی هشت قانون رسیدگی به تخلّفات اداری مصوب ۲۵ اسفند ۱۳۶۵ آمده است :
«تخلّفات اداری شامل تخلّفات انضباطی و اعمال خلاف اخلاق عمومی است اعم از اینکه ناشی از تقصیر یا قصور متخلّف باشد».^[۱۱]
بنابراین می‌توان گفت تخلّف اداری، به معنای نقض عمدی قوانین و مقرّرات اداری و نیز کوتاهی غیر عمدی در اجرای وظایف اداری می‌باشد.^[۱۲]
۳ـ هر گونه اعمال، رفتار و گفتاری که حیثیت و موقعیت اداری کارمند را خدشه دار^[۱۳] کرده و موجبات نقض حقوق اشخاص، اعم از حقیقی و حقوقی و هم چنین قوانین و مقرّرات را فراهم آورد و به موجب قانون رسیدگی به تخلّفات اداری برای آن، مجازات اداری در نظر گرفته شده باشد، تخلّف اداری نامیده می‌شود.
۴ـ به طور کلّی هر نوع انحراف از شیوه‌های صحیح و قانونی انجام وظایف و استفاده‌ی نامشروع از موقعیت شغلی را تخلّف اداری گویند.
۵ـ تخلّف اداری یعنی کارگزار در قلمروی مسئولیت خویش، آنچه را که باید انجام بدهد انجام ندهد یا آن را ناقص و یا غلط انجام بدهد.
۶ـ هرگونه اقدام یا کوتاهی عمدی یا غیر عمدی که منجر به نقض مقرّرات و قوانین اداری و در اجرای وظایف اداری باشد تخلّف اداری است.
۷ـ هرگونه اقدام عمدی و یا غیر عمدی که بر خلاف ضوابط و مقررات اداری توسّط عوامل انسانی وابسته به اداره صورت گیرد تخلّف اداری است.
۸ـ تخلّف اداری عبارت است از ارتکاب اعمال و رفتار نادرست توسّط مستخدم (کارمند) و عدم رعایت نظم و انضباط اداری که منحصر به مواد مندرج در قانون رسیدگی به تخلّفات اداری می‌باشد و به دو دسته قصور و تقصیر تقسیم می‌شود.
با توجّه به مطالبی که درباره‌ی تخلّف گفته شد، منظور از تخلّفات کارگزاران امیرالمؤمنین۷ در این پژوهش شامل موارد زیر می‌باشد :
۱ـ هرگونه اعمال و رفتاری که به واسطه‌ی تقصیر و یا قصور، بر خلاف قوانین و مقرّرات اداری ـ البتّه در آن زمان ـ در حین انجام وظیفه، از کارگزاران حضرت سر زده باشد.
۲ـ هرگونه اعمال و رفتاری که در خارج از حوزه‌ی کاری و شغلی و بیرون از اداره، از کارگزاران حضرت سر زده باشد به گونه‌ای که با حیثیت و شرافت و شئون اداری و شغلی آنها منافات داشته باشد؛ نظیر شرکت کردن عثمان بن حنیف در مهمانی یکی از اشراف بصره که مورد سرزنش حضرت قرار گرفت.
۳ـ هرگونه اعمال و رفتاری که به موجب قوانین کیفری، انجام دادن و یا ترک آن با مجازات توأم باشد، مانند قتل، کلاهبرداری، سرقت و غیره که در این صورت به لحاظ پیگرد قانونی و مجازات، تمام افراد جامعه اعم از مسئولین حکومتی و شهروندان عادی با هم برابرند.
۱.۲.۲. مفهوم کارگزار
واژه‌ی کارگزار، ترجمه‌ی واژه‌ی عربی «عامل» است که جمع آن «کارگزاران» (عمّال) می‌باشد.
در معنای لغت «عامل» گفته‏اند :
«العامِلُ هو الذی یتوَلَّی أُمور الرجل فی ماله و مِلْکه و عمَلِه، و منه قیل للذی یسْتَخْرج الزکاه : عامِل».^[۱۴]
«عامل، کسی است که امور شخص را در مال، ملک و کارهای او بر عهده گیرد و متولّی آن باشد، از همین جاست که به مسؤول دریافت زکات، “عامل” گفته شده است».
در فرهنگهای لغت فارسی، واژه‌ی «کارگزار» به معنای «انجام دهنده‌ی کار»^[۱۵]، «کسی که از طرف دیگری کاری را اداره می‌کند»^[۱۶]، «واسطه‌ی داد و ستد و یا انجام یافتن کاری»^[۱۷]، «مأمور دولت یا حکومت»^[۱۸]، «نماینده‌ی یک مؤسّسه یا شرکت در شهر دیگر»^[۱۹]، «عامل، مأمور»^[۲۰]، «شغلی در وزارت خارجه‌ی قدیم»^[۲۱]، «کسی که کارهای بانک را در شهر دیگری انجام می‌دهد»،^[۲۲] آمده است.
امّا منظور از واژه‌ی «کارگزار» در این پژوهش، همان «کارمند دولت» است و به عبارتی، کارگزار در اینجا به معنای مأموری است که از سوی حاکم، مسئولیتی را در امور اجتماعی، سیاسی، اقتصادی و نظامی عهده‏دار می‏شود و دارای یک معنای عام است و شامل تمام کسانی می‌شود که تحت عناوینی از قبیل رؤسای سه قوّه‌ی مقنّنه، مجریه و قضائیه و زیرمجموعه‌های این سه قوّه، از قبیل وزیر، نماینده‌ی مجلس، استاندار، فرماندار، شهردار، قضات و وکلای دادگستری، نیروهای نظامی و انتظامی و… در دوائر دولتی و حکومتی به صورت کارمند رسمی و یا قراردادی و… مشغول فعالیت هستند.
البتّه نحوه‌ی استخدام و بکارگیری این افراد در زمان های مختلف و در حکومتهای گوناگون، متفاوت است؛ گاهی این افراد در چارچوب قوانین یک کشور، در یک انتخابات آزاد توسّط مردم انتخاب می‌شوند مثل انتخابات مجلس، انتخابات شوراها و انتخابات ریاست جمهوری؛ و گاهی به طور مستقیم توسّط یک مقام ارشد حکومتی منصوب می‌شوند؛ و گاهی برخی از افراد واجد صلاحیت، در چارچوب اصول و قواعد و شرایطی که قانونگذار ترسیم کرده است از قبیل شرط سن، مدرک تحصیلی، تابعیت، خدمت زیر پرچم یا معافیت، عدم سوء پیشینه، عدم اعتیاد، امتحان ورودی، مصاحبه و…. به استخدام یکی از ادارات کشور در می‌آیند.
با توجّه به مطالبی که بیان شد منظور از کارگزاران امیرالمؤمنین۷ تمام کسانی هستند که در حکومت حضرت دارای مسئولیت اداری و حکومتی بودند و تحت عناوینی از قبیل استانداران و فرمانداران، بازرسان، قضات، کاتبان و دبیران و عناوینی از این قبیل، امیرالمؤمنین۷ را در اداره‌ی امور کشور یاری می‌کردند. برخی از این افراد جزو کارگزاران عثمان بودند که حضرت آنها را بر منصبشان ابقا کرد؛ برخی دیگر را حضرت انتخاب می‌کرد و برخی دیگر توسّط کارگزاران عالی رتبه و البتّه با اطّلاع و تأیید حضرت انتخاب می‌شدند.

دانشگاه تهران
دانشکده حقوق و علوم سیاسی
بررسی نقش و نفوذ یهودیان در جامعه و فرهنگ ایالات متحده آمریکا
نگارش:
وحید نصیری
استاد راهنما:
جناب آقای دکتر احمد دوست محمدی
استاد مشاور:
سرکار خانم دکتر سعیده لطفیان
پایان نامه برای دریافت درجه کارشناسی ارشد در رشته مطالعات منطقهای، گرایش آمریکای شمالی

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

تابستان ۱۳۹۰
چکیده
ایالات متحده از جمله کشورهایی است که اساس شکل گیری آن را مهاجرت گروه های قومی، مذهبی و نژادی شکل داده است. یهودیان، یکی از مهمترین اقلیتهای قومی و مذهبی ایالات متحده بشمار میروند. ایالات متحده با دارا بودن ۵/۶ میلیون یهودی، بزرگترین مکان تجمع یهودیان پس از رژیم صهیونیستی محسوب میشود. عمده جمعیت یهودی ایالات متحده در اواخر قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم از اروپای شرقی وارد این کشور شدهاند. یهودیان با وجود در اقلیت بودن، نقش قابل توجهی در زندگی سیاسی، اجتماعی ایالات متحده ایفا کردهاند. پرسش اصلی ما در اینجا این است که «تا چه یهودیان در شکلگیری جامعه و فرهنگ ایالات متحده امریکا موثر بودهاند». فرضیه اصلی این است که «مراکز و لابی یهودیان در طول تاریخ امریکا از آغاز تا امروز، نقش تعیینکنندهای را در تحولات سیاسی و اجتماعی، و بهطور کلی در جامعه و فرهنگ ایالات متحده ایفا کردهاند».
در این پژوهش، پس از بررسی تحولاتی که بر اوضاع یهودیان تاثیرگذار بوده است، به بررسی نقش و نفوذ یهودیان در زندگی سیاسی و اجتماعی ایالات متحده به ویژه در عرصه هایی همچون ساختار سیاسی آمریکا، رسانه های جمعی، اتاقهای فکر و محافل علمی- دانشگاهی پرداخته میشود. در نتیجهگیری استدلال میشود که به سبب سلطه یهودیان بر زندگی سیاسی و اجتماعی ایالات متحده، جامعه و فرهنگ این کشور بهطور کلی و سیاست خارجی خاورمیانهای آمریکا بهطور ویژه، بهشدت از مراکز و لابی یهودیان تاثیر پذیرفته است.
واژگان کلیدی: یهودیان، امریکا، لابی اسرائیل، کنگره، کاخ سفید، رسانه های جمعی، اتاقهای فکر، محافل علمی- دانشگاهی
فهرست مطالب
کلیات پژوهش……………………………………………………………………………………………………………. ۱
بیان مسئله…………………………………………………………………………………………………………………۲
اهمیت و ضرورت پژوهش ………………………………………………………………………………………………… ۳
پرسش ها و فرضیه های پژوهش…………………………………………………………………………………………… ۳
پرسش اصلی اصلی……………………………………………………………………………………………………….. ۳
فرضیه اصلی ……………………………………………………………………………………………………………..۳
پرسش های فرعی…………………………………………………………………………………………………………۳
فرضیه رقیب……………………………………………………………………………………………………………… ۴
متغیرهای پژوهش………………………………………………………………………………………………………… ۴
روش پژوهش ……………………………………………………………………………………………………………. ۴
اهداف پژوهش………………………………………………………………………………………………………….. ۴
دامنه پژوهش …………………………………………………………………………………………………………. ۵
پیشینه پژوهش …… ………………………………………………………………………………………………….. ۵
سازماندهی پژوهش……………………………………………………………………………………………………….۷
فصل اول : یهودیت؛ از پیدایش تا شکل گیری صهیونیسم………………………………………………………… ۹
تاریخچه قوم یهود ………………………………………………………………………………………………………. ۱۰
وضعیت یهودیان پس از ۷۰ میلادی ……………………………………………………………………………………….. ۱۲
تاثیر نهضت نوزایی بر اوضاع یهودیان…………………………………………………………………………………….. ۱۸
پروتستانیسم……………………………………………………………………………………………………………… ۱۹
پیوریتانیسم………………………………………………………………………………………………………………. ۲۳
ورود پیوریتن ها به امریکا……………………………………………………………………………………………….. ۲۶
تاثیر نهضت روشنگری بر اوضاع یهودیان………………………………………………………………………………….. ۳۲
روشنگری یهودی (هسکله)….. ……………………………………………………………………………………………۳۳
مهمترین ویژگی های هسکله……………………………………………………………………………………………….۳۴
الف ) عقل گرایی، نقادی و فلسفه محوری………………………………………………………………………………… ۳۴
ب) مولد - وطنی و تلاش برای هم سان سازی و همگون سازی یهود با هموطنان شان:……………………………………… ۳۵
ج ) گسترش زبان های محلی……………………………………………………………………………………………… ۳۶
د ) آموزش علوم جدید و علوم یهودی……………………………………………………………………………………. ۳۶
ه) مشاغل مولد…………………………………………………………………………………………………………… ۳۷
سرنوشت نهضت هسکله……… …………………………………………………………………………………………..۳۸
شکل گیری صهیونیزم…………………………………………………………………………………………………….. ۴۰
علل و زمینه های شکل گیری صهیونیسم سیاسی……………………………………………………………………………. ۴۲
الف ) یهود ستیزی………………………………………………………………………………………………………… ۴۲

به اعتقاد مردم ایل شوگ موجودی است نامرئی و از نظر اندام نا مشخص که دارای وزن زیادی است و معمولا روی انسان خفته یا نیمه خواب می افتد و او را خفه می کند .علامت آن صدای خرناس است .برای نجات از دست شوگ باید صلوات فرستاد ، چون شوگ با فرستادن صلوات و گفتن بسم الله فرار می کند.

( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

همزاد
مردم ایل کاکاوند معتقدند که هنگام تولد هر فردی یک همزاد(اجنه) با او زاده می شود که سرنوشتی مشترک با او دارد و در کوچکی با او بازی می کند .محل بازی همزاد و کودک اغلب در خاکستر سرد اجاق می باشد.بنابراین وقتی کودک در خاکستر سرد اجاق مشغول بازی است نبایستی او را صدا کرد زیرا ممکن است همزاد عصبانی شده و به کودک آسیب برساند.
وزش باد از بلخان و خرابی هوا
اعتقاد بر این است که هرگاه باد از بلخان (شرق ) بوزد علامت آن است که هوا خراب (ابری – بارانی) می شود.
ناخن گرفتن
اعتقاد براین است که بعد از استحمام ناخن ها را باید گرفت و هنگام ریختن ناخن سه بار باید گفت: «غم برو، شادی بیا» همچنین ناخن گرفتن در خانه دیگران را بد یمن می دانند.
نگهداری کفن و درازی عمر
اعتقاد مردم ایل بر آن است که مردم برای این که عمر درازی داشته باشند کفن را داخل صندوق هایشان
می گذارند و هر چند وقت یکبار داخل آن می خوابند .بنابراین نگهداری کفن سبب درازی عمر شان
می شود .در مقابل برخی نیز نگهداری کفن و حتی پارچه سفید را باعث کوتاهی عمرشان می دانند و برای اینکه پارچه سفید کفن تلقی نشود و آن را باطل کنند روی آن گل یا خط می کشند( همان: ۶۸).
نصف شدن استکان چای و حج
اعتقاد بر این است که اگر استکان چای کسی نصف شود نشانه آن است که به آن خانه مهمان می آید.
موی سر و مهمان
اعتقاد بر این است که هرگاه از تارهای موی سر به صورت صاف روی پیشانی بیفتد نشانه آن است که به آن خانه مهمان می آید.
مهیا شدن سفره و دوست داشتن مادر زن
اگر مهیا شدن سفره غذا مردی ناخوانده وارد شود معتقدند که مادر زنش او را خیلی دوست دارد.
ماه های حرام و جوجه های استثنایی
اعتقاد بر این است اگر در ماه های حرام تخم مرغ برای جوجه شدن بنشانند جوجه ها ناقص و استثنایی می شوند به همین خاطر در ماه های حرام نشاندن مرغ را بد یمن می دانند( یعقوبی، ۱۳۸۶: ۳۷).
-مالیدن پشت حیوان و خرابی هوا
هرگاه که حیوانات خاصه، سگ ها پشت خود را به زمین بمالند علامت آن است که هوا خراب( ابری و بارانی) می شود.
-درازی و کوتاهی عمر
اعتقاد مردم بر این است اگر افرادی میوه درخت راش را بخورند ، عمر طولانی دارند و در اصطلاح محلی به کسی که عمر طولانی داشته باشد می گویند که «فلانی میوه دار راش خوار دیه عمره فره بیه» همچنین معتقدند کسانی که عمر کوتاهی دارند. نوعی گیاه وحشی خورده اند و آنرا سبب کوتاه شدن عمر می دانند.
درخت خشکیده و اتفاق ناگوار
اعتقاد بر این است که نگهداری درخت خشکیده در خانه باعث به وجود آمدن اتفاق ناگوار می شود. به همین خاطر اگر درختی خشک شود بلافاصله آنرا از ریشه می زنند.
خسوف و کسوف
به اعتقاد مردم ایل «خسوف و کسوف» اژدهایی می باشد که ماه یا خورشید را گرفته و سبب تاریکی و پنهان شدن آنها می شود. برای راندن این اژدها اهالی این منطقه با بهره گرفتن از ظروف آهنی و با زدن بر روی آنها اژدها را رانده و پدیده ماه و خورشید گرفتگی برطرف می شود.
خردن ته دیگ و باران
اعتقاد بر این است اگر کسی ته دیگ زیاد بخورد شب عروسی اش باران می بارد.
-خواندن خروس و خبر خوش
مردم ایل اعتقاد دارند هر وقت خروس روبروی پله یا مقابل درب خانه بخواند علامت آن است که خبر خوش مانند : آمدن سرباز، خواستگار یا نامه ای به آن خانه می آید.
خاریدن کف دست
اعتقاد بر این است اگر دست راست کسی بخارد علامت آن است که پول پیدا می کند و اگر دست چپش بخارد پول هایش را از دست می دهد.
مار سبز و گنج
اعتقاد بر این است مار سبز نگهبان گنج است. اگر این مار در خانه ای باشد نشان از آن است که در آن خانه گنج وجود دارد و اهل خانه نباید آنرا بکشند.
ماندن کفن در دهان مرده و مرگ
اگر کسی فوت کند و بلافاصله بعد از او شخص دیگری از نزدیکانش مرحوم شود اعتقاد بر این است که کفن در دهان مرده اولی بوده( به اصطلاح کفن به دهان کشیده) که سبب مرگ دیگری شده است و برای اینکه از مرگ و میرهای بعدی جلوگیری نمایند مرده اولی را نبش قبر می کنند و اگر کفن در دهانش باشد آنرا بیرون می آورند.
لانه خفاش
به اعتقاد مردم ایل اگر خفاش ناگهان وارد خانه ای شود، خوش یمن می باشد و نشان از آن است که اهل خانه به پول و شادی دست پیدا می کنند.
کشتن قورباغه و بارین باران
اعتقاد بر این است اگر کسی قورباغه ای را لگد کند و آن قورباغه بمیرد سبب بارزین باران می شود.
شغال باران
اعتقاد بر این است هنگامی که هوا آفتابی باشد و بارانی هم به طور ناگهانی به مدت کوتاهی ببارد نشان از شغالی است که در حال زایمان است که به اصطلاح محلی به این باران« شال وارش» می گویند.
سگ دندان
اعتقاد بر این است اگر دندان شیری کودکی بیفتد و موش آن را بخورد دندان های کودک شبیه موش
می شود و به او موش دندان می گویند و اگر سگ بخورد همانند دندان های سگ می شود و به او سگ دندان می گویند به همین خاطر دندان های شیری را دفن می کنند.
زوزه سگ و مرگ
اعتقاد بر این است اگر سگی هنگام شب زوزه غریبی بکشد علامت آن است که در آن حوالی کسی
می میرد( همان: ۴۱).
زلزله
اعتقاد بر این است زمین روی یک شاخ گاو قرار دارد. وقتی که گاو خسته شد و خواست زمین را روی شاخ دیگرش بگذارد زمین تکان خورده و زلزله می آید.
ریختن زغال و نمک و رفتن مهمان
اعتقاد بر این است هر گاه میزبان داخل کفش مهمان زغال یا نمک بریزد مهمان زودتر از خانه می رود.
ریختن موی سر در توالت و رشد مو

دوره سوم در قرن نوزدهم آغاز شد که به طور فزایندهای معلوم شداین امپراتوری به طور اعم و این سلسله به طور اخص دچار نوعی مرض نظامند است، مرضی که علاج آن مستلزم اصلاحات بنیادی بود.این دوره ی اصلاحات و نهایتاً زوال بود.و دیگر تغیرات به آرامی ظهورطبقات جدیدی از نوگرایان صریح اللهجه را موجب شد.زوال عثمانی ها چند سال طول کشید. این امپراتوری در ابتدای جنگ جهانی اول با اکراه به طرفداری از آلمان وارد جنگ شد. انگلیس و متحدان آن نیز تصمیم گرفتند از استان های عثمانی در خاورمیانه بکاهند.پس از انقلاب کمونیستی سال ۱۹۱۷م، متوقف شد همان سال ، انگلیس ، بغدادرا تصرف کرد وبیتالمقدس یک سال بعد سقوط کرد.به علاوه شورشی برای کسب استقلال در میان جمعیت عرب حجازبه وقوع پیوست.امپراتوری عثمانی به طورنظامندی تجزیه می شد. (کامروا،۱۳۹۱ ؛۴۲)
(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت nefo.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

۲-۴-۲- ورود استعمار
اولین بورژوازی اروپا از ابتدای قرن ۱۳ در ونیز بوجود آمد،  و کار و تجارت نو،  پدید گشت،  نخستین هدف غیر اروپایی آن پدیده آسیا بود.  با پیدایش توپ و همراهی این نو بورژوازی،  فئودالها با وزن سنگین دو هزار ساله خود،  که زیر پوشش دین بودند،  محکوم به سقوط شدند.  آخرین سنگر آنها دولت بیزانس بود،  که به نوعی فئودال ها را زیر نفوذ داشت.  این پدید جدید رشد تمدن بشری برای بقای طبیعی خود،  نیازمند تولید منطقی بود،  که ما آنرا اومانیست می دانیم.  ولی موج حرکت مردم برای تمدنی دگر تمام اروپا را گرفت،  که در پس چهره آن رنسانس بود.  این فشار ها که سیاسی و اقتصادی بود،  موجب شد بیزانس راحت فرو ریزد.  رقیب بیزانس یعنی واتیکان،  که به حرکت مردم نزدیکی جغرافیای داشت،  به نوعی برای سقوط بیزانس کمک کرد.  بورژوازی در تجارت با آسیای قبیله ای،  توپ و تفنگ را در مقابل طلا و جواهر،  خدا می داند چه اشیای ارزش مند تاریخی توسط آنها نابود شد،  چون در ابتدا نمی دانستند که طلا ها چقدر عتیقه و قیمتی است،  آنها را ذوب می کردند.  با همین اسلحه ها و هم چنین نفوذ خواسته جدید مردم به بیزانس و تنفر از حکومت دینی آنجا،  خاطرات سقوط تکرار شد.  تونل آناتولی که از یک قرن پیش در دست عشایر بود،  کاملاً باز شد.  بورژوازی با این سقوط روم شرقی ناگاه خود را در گام بزرگی دید،  که استعمار نو پیدا بود.  ایلات و اقوام در ده ملیون کیومتر مربع نیمه غربی آسیا یا قاره کهن ایران،  که در زندگی دایره ای بسر می بردند، بهترین طعمه بودند.  چهره های جدید استعماری،  خیلی سریع جهان را بین خود تقسیم کردند،  و هر کدام در زمان های قدرت و ضعف به رقابت پرداختند،  البته با نوعی هماهنگی.  با این تقسیم بندی و بسته شدن راه آسیای صغیر توسط عثمانی،  استعمار گران از راه های دریایی جنوب به سمت خلیج فارس و ایران آمدند.( فصلنامه راهبرد،۱۳۸۸)
مسلمانان و بویژه ایرانی های اطراف اقیانوس هند،  در خصوص جزایر و سواحل و بلاد منطقه خویش و احوال بادهای و بارانها و جریانها و راه های آبی و فن کشتیرانی و تجارت اطلاعاتی عمیق و گسترده داشتند.  ایرانیان قدیم این دانش را که  راهنامه خوانده میشد نوشتند،  و در طول تاریخ مورد استفاده  ناخدا یان  که کلمه ای است از زبان پارسی،  قرار می گرفت.  واردین به رمز های دریا نوردی را  معلم  می گفتند،  این دانش ها مورد استفاده و یا در واقع سوء استفاده استعمار،  برای پیش برد اهداف شوم قرار گرفت.  در سال ۱۴۹۷ یا ۹۰۲ قمری،  واسکواداگاما  که همراه  تلمی دیاز  بود،  از امید نیک به زنگبار رسیدند،  این اولین بار بود که اروپاییان پیش قراول استعمار،  به زنگبار که کلنی نشین پارسی از دوران هخامنشیان بود رسیدند،  تا این زمان دریا نوردان ایرانی و عرب مخلص اقیانوس هند بودند.  پرتغالی ها در زنگبار با معلم بزرگ ایرانی دریاها و جغرافیا شهاب الدین احمد بن ماجد آشنا شدند،  و معلم ایرانی با روش پاک معلمی آنچه از دانش داشت در اختیار آنها گذاشت.  ببینید استعمار چگونه با دانایی و پاکی ایرانی ها اولین برنامه خود را ریخت،  و آنها همچنان می خواهند از این سادگی و در قرن ۲۱  سوء استفاده مجدد نمایند.
در سال ۱۵۰۵ ( ۹۱۱ قمری)،  الفونسودالبوکرک پرتغالی،  بدستور نایب سلطنه پرتغال فرالسیسکودالمیدا،  در هند،  کشتی های ایرانی متعلق به هرمز را غارت کردند و آتش زدند،  این اولین برتری توپ و تفنگ استعمار گران بود.  البته یاد آوری نمایم،  که دروغ های نوشته شده درباره تاریخ مغول باعث مخدوش شدن نفوذ و ترفند های استعمار گران شده است،  این وظیفه عزیزان تاریخ نویس ایران بزرگ می باشد،  که نسبت به کشف واقعیت های تاریخی اقدام کنند.  سپس پرتغالیها به عمان و مسقط رفتند با قدرت آتش برتر،  کشتند و نابود و غارت کردند.  بگویم که این نوع غارت و ماجرا هایی که درباره آن نوشته اند،  واقعیست،  نه مانند آنچه که از غارت های اسکندر و چنگیز نوشته اند.
حاکم ایرانی هرمز نیرویی مشتمل بر سی هزار نفر ایرانی و عرب و مزدور فراهم آورد،  و با چهار صد کشتی کوچک و بزرگ،  برای مقابله با دشمن شتافت.  در دریا و جزایر کوچک،  قدرت آتش توپ و تفنگ پرتغالی باعث برتری شد،  سپاهیان ایران شمشیر و کمان داشتند،  و فاقد سلاح آتشین بودند.  نبرد به سود سلاح گرم شد،  و ایرانیان کاری از پیش نبردند و مجبور به سازش شدند،  احتمالاً ترفند های بورژوازی هم در این کار نقش داشته،  مانند رشوه دادن و وعده پست و مقام و چیز های دیگر پشت پرده که ما نمی دانیم.  اولین قرار داد استعماری بسته شد،  و حاکم هرمز تابعیت پادشاه پرتغال را پذیرفت و متقبل شد که در حال پنج هزار اشرفی به عنوان غرامت،  و هر ساله پانزده هزار اشرافی به عنوان خراج به پادشاه پرتغال بپردازد،  و کالا های تجاری پرتغال،  که به هرمز وارد شود از پرداخت حقوق و عوارض گمرکی معاف باشد.
آلبو کرک پس از امضای این قرار داد،  یک قلعه نظامی در هرمز ساخت،  و پایگاه تجاری در آنجا بنا نهاد.  از این پس آنها مزه بورژوازی را به ایران آوردند،  و بدین ترتیب با شاه و دولت و سپاه ساختند و بافتند،  هر آنچه می خواستند کردند.  اولین حکومتها و بازارها بسبک نو در ایران شکل گرفت،  و ما از این تاریخ طبقاتی و جدا شدن مردم را می بینیم.  قبل از آن اختلاف مردم ایران بزرگ با یکدیگر فقط نام قبیله آنها بود،  ولی بعد از این مرزها و سرمایه ها جدا شد و شاه ها و حاکمان،  کاخ ها ساختند و پشت آنها کوخها و کپرها پدیدار گشت.  از این تاریخ ما شاهد آثار مهمی از اختلاف طبقاتی هستیم،  بعد از هخامنشیان کاخ های شاهان دیگر چندان زیاد نبود،  یکباره پدیدار گشت.  اینگذر تاریخی ایران،  یعنی ورود استعمار و بورژوازی به خاورمیانه به ویژه ایران بود.( همان)
عکس شماره ۲-۱- گروهی از مستشاران بریتانیا در تهران،  ۱۳۰۵ خورشیدی منبع: 
۲-۴-۳- استقلال کشورها
بانگاهی به پیروزی انقلاب اسلامی درایران ازجنبه ضد استبدادی، اولین حرکت انقلابی براساس اندیشه اسلامی درجهان محسوب می شد. دربعد ضد استعماری آن حرکت تسخیرلانه جاسوسی اُبهّت ساختگی آمریکا را شکست. ازسوی دیگروارد شدن ابرقدرت کمونیستی شوروی در باتلاق افغانستان که در یک دهه بعد موجب فروپاشی ان شد ودر نهایت تجاوز نظامی صدام و ارتش عراق که فصل جدیدی را برای مداخلات آمریکا درمنطقه فراهم کرد تاثیرات بسیار عمیقی بر تحولات بعدی خود در عرصه جهانی داشت.(بهشتی پور،۱۳۹۰؛۲۸)
درآخرین سال دهه ۸۰ نیز پس ازسقوط دیوار برلین در سال ۱۹۸۹، جهان شاهد فروپاشی نظام های دیکتاتوری درکشورهای شرق اروپا بود. بطوریکه ظرف چند ماه ،هفت حکومت آهنین بلوک شرق سقوط کرد.درفاصله کوتاهی در دسامبرسال ۱۹۹۱ شوروی ودر پی آن یوکسلاوی دچار فروپاشی شدند که در نهایت نظام دوقطبی درجهان از بین رفت و پس از پنج دهه دوران جنگ سرد به پایان رسید. (همان)
درآغازهزاره سوم میلادی در شرایطی که آمریکا در صدد طراحی جهان تک قطبی بود ، حمله به برج های دو قلوی آمریکا ودر پی آن حمله آمریکا به افغانستان درسال ۲۰۰۱ وعراق درسال ۲۰۰۳ تحولات عظیمی را درعرصه نظام بین الملل ایجاد کرد. این تحولات در پی فروپاشی شوروی جهان را وارد دوران گذار به نظم نوینی کرد که دیگر نه ساخته ابرقدرتها ، بلکه ساخته ضرورت هایی است که مردم کشورهای تحت ستم آن را رهبری می کنند. تمامی این تحولات ازلحاظ ماهیتی نه یک پروژه ساخته شده توسط قدرت ها بلکه تحولات ناشی از توازن جدیدی است که درکشورهای جهان درحال شکل گرفتن است. (همان)
اکنون درآغاز دهه دوم هزاره سوم میلادی خاورمیانه وکشورهای شمال آفریقا به عنوان مرکز ثقل توازن بین المللی دستخوش تغییراتی شده است که ناشی از خواسته های متراکم شده مردم تحت ستم این کشورها درطول چند دهه گذشته است. ازلحاظ شیوه مبارزاتی نیزمردم این کشورها با عقب گذاشتن رهبران احزاب وگروههای مبارز، با حضورمستقیم درخیابان ها روردو با ارتش های وابسته به حاکمان دیکتاتور، قرار گرفته اند.این تحول بدون تردید موجب کاهش نفوذ واقتدار سلطه گران می شود. زیرا ویژه گی مهم این تحولات اولا آزادی خواهی و ظلم ستیزی درکنار مقابله با وابستگی رژیم های مستبد حاکم براین کشورها است. این تمایل عمومی موجب شده است حرکتهای موجود،ماهیتی غیروابسته واستقلال طلبانه داشته باشند. (همان)
درچنین شرایطی قدرت های سلطه جویی مانند آمریکا درتکاپو برای از دست ندادن منافع خود هستند. دراین میان آمریکا که همچنان دراداره و کنترل اوضاع افغانستان وعراق دچارمشکل است،صرفا تلاش می کند ازطریق مدیریت بحران تحولات خاورمیانه را به سمتی هدایت کند که در نهایت اولا دولتهایی که جانشین حکومتهای وابسته پیشین می شوند ، پیرو دموکراسی و حکومتهای سیکولار غربی باشند و ثانیا تضادی هم با اسرائیل واندیشه های لیبرالیستی غرب نداشته باشند. (همان۳۲)
دراین شرایط است که آمریکا از تحولات پیش آمده استقبال می کند. اما نگران از دست دادن منافع بلند مدتی است که در سایه اقتدار حکومتهای دیکتاتوری وابسته به خود بدست می آورد. نکته مهم و بنیادینی که در خصوص این تحولات مطرح است ماهیت چند گانه گرایش هایی است که در بین مردم این کشورها وجود دارد .با در نظر گرفتن همه گرایش های موجود در کشورهای عربی بخوبی می توان دریافت که گرایش های اسلامی در کنار ملی گرایان و چپ گرایان به نوعی ائتلاف اعلام نشده رسیدند تا بتوانند ازشردیکتاتورها رها شوند. (همان)
در بعضی از این کشورها مانند مصر ، گرایش های اسلامی طرفداران بیشتری دارند و در بعضی دیگراز جمله تونس جریان های ملی گرا و غرب گرا هواداران بیشتری را به دنبال خود کشیده اند. در مواردی هم گرایش های چپ سوسیالیستی در پوشش اتحادیه های کارگری وسندیکاهای کوچک توانسته اند خود را با جریان مبارزه علیه دیکتاتوری های وابسته ، همراه کنند. اما چپ ها در هیچ کشوری رهبری جریان و یا اکثریت مردم را با خود همراه ندارند. شواهد موجود نشان می دهد جنبش های مردمی موجود بر اساس آزادیخواهی و آرمانهای ملی شکل گرفته اند و از لحاظ شیوه مبارزاتی و آرمان های استقلال خواهی و ضد استبدادی و ضد استعماری شباهت های عمیقی به انقلاب اسلامی در ایران دارند. (همان)
خلاصه آنکه به باورنگارنده ماهیت حرکت های مردمی اخیردرکشورهای خاورمیانه و شمال آفریقا کاملا درونی وخودجوش هستند . کسانی که این انقلاب ها را به آمریکا و غرب وابسته می دانند بازهم بدنبال تئوری توطئه هستند ومی خواهند قدرتهای سلطه جو را حاکم مطلق جهان نشان دهند که مبارزه علیه آنها بی فایده است. درحالی که امروزقرائن و شواهد نشان می دهد، پایان عمرحکومت های دیکتاتوری وابسته به قدرتهای خارجی فرارسیده واین منطقه درآغازدهه دوم ازهزاره سوم به سوی تحقق حکومت های مردم سالارمستقل پیش می روند.اگرچه ممکن است این روند با خسارات زیادی همراه باشد و حتی تا چند سال طول بکشد اما در نهایت به کاهش اقتدار قدرتهای سلطه جو نیز می انجامد.
۲- ۵- ساختار ژئوپلیتیکی خاور میانه
خاورمیانه تقریباً با پنج دریای مهمِ- مدیترانه، سرخ، خلیج فارس، سیاه و خزر- احاطه شده است . این آبها نه تنها تعریف کننده خاورمیانه هستند، بلکه از نظر استراتژیک برای قدرتهای خارجی که در گذشته نیز به دنبال کنترل کامل بر آنها بوده‌اند، مهم هستند.
۲-۵-۱- نفت و خاور میانه
زمانی که از خاورمیانه درسیاست های ایالات متحده بحث می شود به طور عمده منطقه خلیج فارس موردنظر است، زیرا خلیج فارس در خاور میانه مرکز ثقل نفت محسوب می گردد وافزایش تقاضای جهانی نفت تنها دومنبع دارد. اعضای اوپک و غیر اعضا ودر جهان حدود۹۰۰میلیارد بشکه ذخایر قطعی نفت وجود دارد که حدود۷۰۰ میلیارد آندر اعضای اوپک تعلق دارد.از این روبدیهی است که استراتژیهای ایالات متحده بیشتر حول این منطقه به ویژه مثلث طلایی ایران – عربستان سعودی و عراق می باشد .( برنا بلدارجی ، ۱۳۸۴ : ۳۲۸ )
با کشف نفت در اوایل قرن بیستم، حضور قدرتهای خارجی در خاورمیانه به مرحله جدیدی وارد شد. تغییر سوخت نیروی دریایی بریتانیا از زغال سنگ به نفت موجب برتری آن بر دیگر کشورها شد. «ژرژ کلمانسو»، نخست وزیر فرانسه در آن مقطع، اهمیت نفت را همچون خون سربازان می‌دانست. خلیج فارس که قدرتهای فرامنطقه‌ای، آن را «هارتلند» یعنی قلب زمین یا قلب انرژی زمین می‌نامند، در خاورمیانه واقع شده است.
نقشه ۲-۳- : مناطق نفت خیز خاورمیانه (سایت شانا۱۳۹۰www.shana.com:)
شایان ذکر است که بیش از ۶۵ درصد از منابع نفتی و فسیلی دنیا در این منطقه قرار دارد و اکنون حدود ۳۰ درصد از تولیدات نفتی دنیا از این منطقه به نقاط مختلف جهان صادر می‌شود.
تحلیلگران سراسر جهان بر این باورند که منطقه خاورمیانه بویژه شرق آن که منطقه خلیج فارس نامیده می‌شود از نظر استراتژیک منطقه ای بسیار مهم با آینده ای نامشخص خواهد بود .نشریه نفت و گاز در سال ۲۰۰۰ سهم هر یک از مناطق جهان را از نظر ذخایر نفت بدین شرح اعلام کرد:خاورمیانه ۴/۶۶ درصد، آمریکائی شمالی ۴/۵ درصد،‌آمریکای جنوبی ۸/۸ درصد اروپای غربی ۸/۱ درصد، ‌آفریقا ۴/۷ درصد ،‌اروپای شرقی ،‌روسیه و کشورهای شوروی سابق ۸/۵ درصد و‌آسیا و اقیانوس آرام ۳/۴ درصد . سهم منطقه خلیج فارس از تولید جهانی نفت در سال ۱۹۷۶ ، ۳۷ درصد بود که در سال ۱۹۸۵ به ۱۷ درصد و در سال۱۹۹۶ به ۳۷ درصد رسید . (Yizraeli,2000:6 ).
همچنین در حالی که نفت در سال۱۹۷۲، ۴۹ درصد کل مصرف انرژی غرب را تامین می کرد .این رقم در سال ۱۹۹۰ به ۴۰ درصد کاهش بافت و این به معنای تمایل کشورها به سمت منابع انرژی به غیر از نفت (مانند زغال سنگ، گاز طبیعی و انرژی اتمی) بود و این امر نشانگر توجه به انرژی های جایگزین است از سوی دیگر در حالی که در سال ۲۰۰۰ نفت ۳۸ درصد کل مصرف انرژی ایالات متحده را تامین می کرد . پیش بینی می شود این رقم در سال ۲۰۲۰ به ۳۷ درصد برسد . بدین ترتیب ایالات متحده آمریکا در زمینه منابع جایگزین برای نفت ، بسیار عقب مانده تر از کشورهای اروپای غربی و ژاپن است از این رو وابستگی خود را به نفت خاورمیانه خفظ خواهد کرد در این میان در خاورمیانه عربستان سعودی با دارا بودن ۲۵ درصد ( معادل ۲۶۴میلیاردبشکه ) ذخایر اثبات شده نفت جهان ، غنی ترین کشور در این زمینه به شمار می رود . البته به ادعای اداره اطلاعات انرژی آمریکا، ذخایر احتمالی نفت عربستان حدود هزار میلیارد بشکه است. پس از عربستان کشورهای عراق ،‌ایران کویت قرار دارند . عربستان تنها کشوری است که در مدت زمان کوتاهی می تواند تولید خود را به دو میلیون بشکه در روز افزایش دهد . زمانی که صنایع نفت و نزوئلاً در سال ۲۰۰۴ با بحران مواجه شد. عربستان تنها کشوری بود که توانست این کمبود را جبران کند .درواقع بازار نفت جهان بر محور عربستان می چرخد( خادم، ۱۳۸۴: ۱۵۱) از سوی دیگر ذخایر نفتی عراق به تنهایی بیش از ذخایر موجود در روسیه ،‌آمریکا ، چین و مکزیک تخمین زده شده است .
حتی برخی از کارشناسان غربی معتقدند که علاوه بر ذخایر موجود و شناخته شده در عراق ذخایر عظیم نفتی دیگری نیز در بیابان غربی این کشور قرار دارند که حدود صد میلیارد بشکه تخمین زده می شود . عربستان ادعا می کند که به سادگی می تواند ، ظرفیت تولید روزانه نفت خود را در آینده ای نزدیک به ۱۵ میلیون شبکه برساند و این میزان را تا ۵۰ سال حفظ کند .آژانس بین المللی انرژی نیز پیش بینی می کند که ظرفیت تولید نفت عربستان در سال ۲۰۲۰ به ۲/۱۸ میلیون شبکه و تا سال۲۰۲۵ به ۵/۲۲ میلیون بشکه در روز برسد( محمدیان ، ۱۳۸۴ : ۱۵۲ ). بسیاری از کارشناسان مسائل انرژی ،‌افزایش سهم گاز طبیعی در انرژی جهان ( از ۲۳ درصد سال ۱۹۹۰ به ۲۷ درصد در سال ۲۰۲۰) را دلیل کاهش سهم نفت در این حوزه عنوان می کنند (Yizraeli,2000: 6)
وجود ذخایر عظیم نفت وگاز را در منطقه خاورمیانه نمی توان صرفا یک مزیت برای این منطقه تلقی کرد زیرا حداقل از زمان کشف این ماده در کشورهای حوزه خلیج فارس ،‌این کشورها مورد توجه قدرتهای بزرگ دنیا قرار گرفته و زمینه دخالت و حتی حضور آنها در منطقه فراهم شده است این امر را می توان یکی از مضرات وجود منابع عظیم انرژی در منطقه داشت .یکی دیگر از زمینه های منفی وجود نفت در خلیج فارس، وابستگی بسیار شدید کشورهای منطقه به درآمدهای حاصل از صادرات آن است .اقتصاد این کشورها به دلیل در آمدهای آسان حاصل از فروش نفت به شدت دولتی و مبتنی بر رانت هستند. این دولتها عمدتا در منطقه خلیج فارس واقع شده اند. بشدت سرکوب گرهستند و ازتوسعه سیاسی وایجاد وشکل گیری جامعه مدنی جلوگیری می کنندزیرا به سبب داشتن درآمد مستقل شهروندان را به خود وابسته کرده اندورشد وتوسعه بخش خصوصی را بشدت کاهش داده اند وعمدتا به حمایتهای خارجی وابسته اندعمده کشورهای حوزه خلیج فارس بویژه شیخ های عرب منطقه با ایالات متحده آمریکا رابطه تنگاتنگی دارند بطوریکه ایالات متحده در این کشورها پایگاه نظامی دارد . اغلب کشورهای حوزه خلیج فارس درصد بالایی از در‌آمد های نفتی خود را هم در بخش هایی همچون هتل، زمین، کارخانجات ، مستغلات و دیگر بنگاهها در آمریکا ، اروپا ، ژاپن و سایر نقاط سرمایه گذاری کرده اند( Manoun,1997:2) . در نتیجه رشد و درآمد کشورهای صادر کننده نفت با افزایش سرمایه گذاری در کشورهای صنعتی ارتباط مستقیم دارد.اقتصاد تمامی کشورهای خلیج فارس تک محصولی بوده ودر واقع نفت ستون فقرات آن محسوب می شود.
۲-۵-۲- اسلام و خاور میانه
خاورمیانه از مرزهای شرقی ایران آغاز می شود و به مصر ختم می گردد.  بنابراین خاورمیانه عمدتاً بخش انتهایی آسیای غربی به حساب می آید که مرزهای شمالی آن را ایران و ترکیه  و مرزهای جنوبی آن را عمان و یمن- در شبه جزیره- تشکیل میدهند  و بطور کلی شامل کشورهای ایران، ترکیه، عراق، عربستان، قطر، کویت، بحرین، امارات، عمان، یمن، اردن، لبنان، سوریه، فلسطین و مصر خواهد بود. این خاورمیانه با یک واژه به هم گره می خورد و آن اسلام است و اگر چه هر کدام از این کشورها یا دسته ای از آنان در خصوصیات دیگر مانند تشیع و تسنن.. از هم جدا می شوند اما در نهایت اصل اول همه این کشورها را اسلام و اسلامی بودن آنها شکل می دهد. استراتژیستهای آمریکایی تلاش کردند تا با خلق مفهوم «خاورمیانه بزرگ» چهره اسلامی این منطقه را با اضافه کردن هند و بعضی از کشورهای غیرمسلمان آسیای میانه و نیز بعضی از کشورهای مسیحی آفریقای غربی بشکنند که البته موفق نشدند.(بهشتی پور۱۳۹۰؛۱۰)
تقسیم بندی خاورمیانه به پانزده  کشور یاد شده فقط طبق دیدگاه  ما نیست، بلکه “دایره المعارف ویکی پدیا” که متعلق به غرب است و دفتر آن هم در آمریکاست، این پانزده کشور را براساس یک “تقسیم بندی سنتی” خاورمیانه دانسته است.این منطقه طی قرن های اخیر مورد توجه خاص قدرت های بین المللی بوده و تضاد منافع آنان منجر به بروز کشمکش ها و حتی جنگ های فراوانی شده است و هنوز هم نشانه های فراوانی از قریب الوقوع بودن درگیری ها در این منطقه به چشم می خورد. براساس اکثر تحلیلهای کارشناسی، دخالت غرب عمده ترین منبع و منشأ درگیری ها در این منطقه بوده است و این موضوع سبب نفرت فزاینده مردم در خاورمیانه علیه غرب شده و در عین حال این نفرت نسبت به غرب، بسترساز تشکیل دولت های ملی و اسلامی بوده است.(همان)
با پیروزی انقلاب اسلامی در ایران موج سنگین گرایش به تاسیس دولت مشابه ایران همه منطقه و حتی فراتر از آن را فرا گرفت به گونه ای که در کمتر از یک دهه تاثیرات عمیقی در ساخت سیاسی جهان اسلام و بخصوص خاورمیانه برجای گذاشت. اولین علامت های آن نیز در پیروزی حزب اسلام گرای سلامت - به رهبری رجایی کوتان- در ترکیه،  پیروزی پارلمانی جنبش النهضه در تونس، پیروزی قاطع حزب اسلام گرای عباس مدنی و علی بلحاج در الجزایر، پیدایی انتفاضه اسلامی در فلسطین، پیروزی پارلمانی اخوان المسلمین در اردن، پیدایی جنبش اسلام گرا در لبنان، پیدایی حزب اسلام گرای التحریر در عربستان، خیزش اسلام گرایی در عراق و… ظاهر گردید و این موضوع ضمن آنکه شور و شوق فراوانی را در میان مسلمانان به وجود آورد غرب و نظام های وابسته به غرب در این منطقه را بشدت نگران کرد و آنان را به مقابله جدی و حتی خشونت آمیز با آن کشاند؛ این تقابل اگرچه در کوتاه مدت تاثیراتی را بر جای گذاشت ولی در درازمدت مغلوب بازخیزی این موج گردید.(همان)
اگر چه موج اسلام گرایی در اواخر دهه ۱۹۶۰ و اوایل دهه ۱۹۷۰ به سردی گرایید اما از نیمه دوم دهه ۱۳۷۰ بار دیگر موج اسلام گرایی تشدید شد. در ترکیه حزب اسلام گرای فضیلت به رهبری نجم الدین اربکان به پیروزی نسبی رسید، فلسطین با شکست طرح های اسلو  و مادرید به سمت انتفاضه جدید رفت، در لبنان اسرائیلی ها جنوب را تخلیه کردند. در ترکیه اگرچه دولت ائتلافی اربکان دوام نیاورد ولی موج جدید اسلام گرایی به رهبری عبدالله گل و اردوغان به پیدایی یک دولت غیرائتلافی اسلام گرا کمک کرد و این بار مجلس، دولت، نیروهای مسلح و ساخت دیپلماتیک ترکیه به اختیار اسلام گراها درآمد. اسلام گرایی در لبنان، اسرائیل را در جنگ سنگین و پرشدت ۳۳روزه شکست داد و در فلسطین، این رژیم را در جنگ پرشدت ۲۲روزه به عقب نشینی واداشت، اسلام گراها در فلسطین دولت تشکیل دادند و در لبنان حزب الله موقعیت مقاومت را در ساختار سیاسی این کشور تثبیت کرد. در سوریه اسلام گرایی توانست دولت نوپای بشار اسد را در مقابل موج سنگین جبهه مشترک غربی- عربی (به بهانه ترور رفیق حریری در لبنان) حفظ کند، در سودان اسلام گرایی توانست دولت عمر البشیر را حفظ کند، در کومور این جنبش یک اسلام گرا را به ریاست جمهوری رساند. در وضع عمومی اریتره و موریتانی که متحد اسرائیل بودند، تحول اساسی پدید آمد و… موج سنگین اسلام گرایی که در حد فاصل اواخر دهه ۱۳۶۰تا اواخر دهه ۱۳۷۰تا حدی مهار گردید در دهه ۱۳۸۰با شدت بسیار بیشتر استمرار یافت و توانست بخش قابل توجهی از خاورمیانه را آزاد سازد و یک «بلوک قدرتمند» را در این منطقه شکل دهد.(احمدی،۱۳۸۸؛۱۴۱)
حتی در کشورهایی که دورنمای ضعیفی از حکومت جریان های اسلامی به چشم می خورد این اسلام است که نوع زندگی روزمره، زبان سیاست، فرهنگ ملی و سنت های درازمدت را تعیین می کند. موج اسلام گرایی در این منطقه آنقدر قوی است که در بسیاری از کشورهای عربی حتی رهبران سکولار به اسلام متوسل شده اند تا به قدرت خود بیفزایند. در این «بلوک خاورمیانه اسلامی» فلسطین جایگاه ویژه و برجسته ای دارد چرا که  پیگیری مسایل آن از یک سو سلطه غرب بر خاورمیانه و کشورهای وابسته به غرب در این منطقه را با چالش جدی مواجه می کند و از سوی دیگر کشورهای این منطقه را به سمت اهداف مشترک سوق می دهد؛ بنابراین آزادسازی فلسطین رمز آزادسازی خاورمیانه است و تشکیل دولت فلسطینی در همه خاک این کشور، در واقع رمز تشکیل بلوک اسلام در همه خاک خاورمیانه و در نتیجه خاورمیانه اسلامی است که تامین کننده منافع همه کشورهای اسلامی خاورمیانه جدید خواهد بود.(همان)
۲-۵-۳- عرب و خاور میانه
قیام در جهان عرب، هفدهم دسامبر ۲۰۱۰ با خودسوزی یک دستفروش۲۶ ساله در تونس آغاز شد و همه سرزمینهای عربی را فرا گرفت. «محمد بوعزیزی»، جوان تونسی در واکنش به رفتار نامناسب پلیس و ناکامی از اجرای روند قانونی، خود را در مقابل استانداری«سیدی بوزید» به آتش کشید و پس از سه هفته در بیمارستان فوت کرد. خودسوزی بوعزیزی باعث قیام مردم تونس شد. تظاهرات صدها هزار نفری مردم تونس آغاز و به سرنگونی زین العابدین بن علی، رئیس جمهور این کشور منجر شد. شش روز پس از انقلاب تونس که با شادی و ابراز احساسات تعیین کننده ملتهای خاورمیانه روبرو شد، تظاهرات در یمن علیه دیکتاتوری آغاز شد که ۳۲ سال حکومت این کشور را قبضه کرده بود. در خلال تظاهرات گسترده یمنی‌ها، «علی عبدالله صالح» در یک حادثه انفجاری، مجروح و راهی عربستان سعودی شد تا همچون بن علی به حاکمان سعودی پناه برد. وی پس از چند ماه تلاش برای بازگشت، تصمیم گرفت سرانجام کناره‌گیری خود را از قدرت اعلام کند. (کامروا،۱۳۹۱؛۲۲)
پس از یمن نوبت به مهم‌ترین کشور عربی رسید. مصر نیز وضعیتی مشابه تونس داشت؛ حکومت ۳۰ ساله حسنی‌مبارک طی ۱۸ روز متلاشی شد. اعتراضات مردم علیه مبارک روز ۲۵ ژانویه ۲۰۱۱ آغاز شد. سه روز بعد در جمعه خشم، به اوج خود رسید. روز جمعه ۴ فوریه ۲۰۱۱ که مردم آن را روز عزیمت (یوم الرحیل) مبارک، نام‌گذاری کرده بودند، میدان التحریر به آتشفشان ملت علیه مبارک تبدیل شد. مبارک در آخرین تلاش خود با باقیمانده نیروهای امنیتی و چماقداران در قالب «لباس شخصی» با اسب و شتر به کسانی که در میدان تحریر تحصن کرده بودند حمله کرد. او در جمعه ۱۱ فوریه ۲۰۱۱ (۲۲ بهمن۱۳۸۹) در مقابل اراده مردم تسلیم شد و از قدرت کنار رفت و محاکمه شد.(همان)
در حقیقت، بیداری اسلامی موجب رها شدن بخش عظیمی از نیروهای سیاسی شد که پیش از آن توسط نظام های دیکتاتوری و سازشکار به بند کشیده شده بودند و آرایش سیاسی را نیز در منطقه تغییر داد. همانگونه که قبل از قیامهای عربی، آرایش بازیگران سیاسی، حول محور بحران خاورمیانه شکل گرفت، در دوره اخیر نیز این مسئله، محور اساسی دسته‌بندی‌های سیاسی خواهد بود، البته با یک تفاوت اساسی و آن اینکه برخلاف دوره قبل که همزمان با اشغال فلسطین و تشکیل رژیم صهیونیستی، دسته‌بندی‌های سیاسی در منطقه خاورمیانه، به گونه‌ای شفاف شکل گرفت، در دوره اخیر به دلایل متعدد، نتایج قطب‌بندی سیاسی طی یک روند در حال شکل‌گیری است. قیامهای عربی و بیداری اسلامی مانند انقلاب اسلامی دو بعد دارد: مبارزه با استبداد داخلی؛ مبارزه با استکبار خارجی. در حالی که در جریان انقلاب اسلامی، این دو جنبه همزمان نمود پیدا کرد، در ماه های نخست قیامهای عربی، وجه مبارزه با استبداد پررنگ‌تر بود. اما از آنجا که بخش مهمی از رویگردانی مردم جهان عرب از حاکمان خود، نشأت گرفته از سیاست خارجی آنها به ویژه ذلت و خواری در مقابل رژیم صهیونیستی است، ناگزیر وجه دوم قیامهای عربی نیز خود را نشان خواهد داد. آنچه عربها را به قیام واداشت، «نیاز به احترام» بود؛ زیرا عربها در دوران پس از استقلال، همواره در کشورهای خود تحقیر شده و بیرون از مرزها نیز شکست خورده بودند.(همان)
عربها در ماه های نخست اعتراضات خود- مانند انقلاب ایران- شعار مرگ بر آمریکا و اسراییل را سر ندادند اما پس از مدتی، آزادی فلسطین، به خواسته مشترک قیام کنندگان تبدیل شد و در سالگرد اشغال فلسطین، وجه ضد صهیونیستی و سرکوب و تحقیر شده خود را نشان داد. جوانان عرب و آوارگان فلسطینی‌ مقیم در مناطق همسایه فلسطین اشغالی، با توجه به فضای مساعد منطقه‌‌ای، در یوم النکبه (شصت و سومین سال فاجعه اشغال فلسطین) به سوی فلسطین حرکت کردند. این حرکت به گونه‌ای بود که برخی رسانه‌های منطقه، آن را سرآغاز عزیمت مسلمانان جهان به سوی مرزهای فلسطین اشغالی تلقی کردند. مطبوعات جهان عرب بر این باورند که «خیزشهای اسلامی جهان عرب که موجب سرنگونی رژیم‌های فاسد، سرکوبگر، سازشکار با صهیونیست‌ها و سرسپرده آمریکا شده است، مقدمه‌ای بر انقلاب بزرگ‌تری برای پایان دادن به ظلم و استکبار صهیونیستی و آزادسازی اماکن مقدس اسلامی در فلسطین خواهد بود.»
اولین پیامد منطقه‌ای قیامهای عربی به گونه‌ای بود که روزنامه صهیونیستی «هاآرتص» در مقایسه اوضاع کنونی با دوره آغاز مذاکرات سازش عربها نوشت: «در اوایل دهه۱۹۹۰ اوضاع کاملاً متفاوت بود و ما دلایل مناسبی برای خوش‌بینی نسبت به سرنوشت اسراییل داشتیم. در آن زمان، ثبات اسراییل را به هیچ‌وجه نمی‌شد با وضعیت کنونی مقایسه کرد. اسراییل، دهه ۱۹۹۰ را با یک اقتصاد موفق آغاز کرد به نحوی که تمامی بخشهای اقتصاد ما در مسیر شکوفایی قرار داشت و شاید هیچ‌گاه، روزهای کنونی را متصور نبودیم. در عرصه سیاست هم درگیری‌های همیشگی هر چند به قوت خود باقی بود، امنیت را به چالش اساسی اسراییل تبدیل نکرد. در عرصه بین‌المللی نیز، بحران مشروعیت تا بدین حد، پایه‌های دولت یهودی را متزلزل نکرده بود. در آن زمان، غزه به کابوس شهرهای جنوبی ما تبدیل نشده بود و ما سربازانمان را ۴ سال در اسارت دشمن نمی‌دیدیم و از همسایگان خود متحمل شکستهای نظامی نشده بودیم … اما اکنون که ۶۳ سال از تأسیس اسراییل می‌گذرد، چه دستاوردی را می‌توان به نسلی ارائه داد که هنوز پاسخ بسیاری از پرسشهای خود را نیافته است؟ در شصت و سومین سالگرد تأسیس اسراییل چه تغییراتی نسبت به گذشته ایجاد شده است؟! به صراحت باید گفت: هیچ و نه تنها هیچ، بلکه اوضاع به مراتب بحرانی‌تر از همیشه است. مبانی، نیروها، ساختارها و ارزشها نسبت به دو دهه گذشته کاملاً تضعیف شده‌اند و این، حقیقت اسراییل امروز است.»(دهشیار،۱۳۹۰؛۱۹)
در ژئوپلیتیک جدید قدرت در منطقه خاورمیانه، برخی بازیگران سیاسی منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای ابتدا به دنبال حفظ وضع موجود و بازگرداندن آرایش سیاسی سابق قدرت در این منطقه بودند، اما وقتی در این هدف ناکام ماندند، تلاش کردند قیامهای اخیر را به سود خود مدیریت کنند. تحولات ماه های اخیر برخی از کشورهای عربی از جمله مصر، بحرین و لیبی، برخاسته از رویارویی نیروهای قیام کننده و نیروهای طرفدار غرب و سران سازشکار عرب است. با توجه به اینکه آمریکا مهم‌ترین بازیگر بین‌المللی است که به دنبال شکل دادن به ژئوپلیتیک متحول شده قدرت در این منطقه است، به تفصیل به سیاستهای آن در این زمینه اشاره می‌شود.(همان)
۲-۵-۴- جنگ و خاور میانه
خاورمیانه همواره با بحران‌های سیاسی مواجه بوده است. بیداری ملت‌های مسلمان در کشورهای عربی، آغازگر تغییرات اساسی در برخی از این کشورها شده است که بی‌شک پی‌آمدهای منطقه‌ای مهمی به دنبال خواهد داشت. بر همین اساس، مطالعه نظری و میدانی بحران‌های سیاسی در دولت‌ها، جامعه مدنی و جنبش‌های اجتماعی در کشورهای عربی بیش از پیش ضرورت پیدا کرده است و برای درک و فهم بیشتر تحولات منطقه حائز اهمیت زیادی است.(بهشتی پور،۱۳۹۰؛۱۲)
گذار از جامعه سنتی به جامعه مدرن، زمینه‌ساز بروز بحران‌هایی با خصلت اجتماعی است. در واقع، با شکل‌گیری دولت‌های مدرن، بعد اجتماعی و نقش مردم در حکومت بسیار پررنگ‌تر شد و حل مسائل اجتماعی ضرورت بیشتری پیدا کرد که این خود عاملی برای به وجود آمدن علوم اجتماعی جدید گردید. یکی از دل مشغولی‌های عمده این علوم پاسخ به این پرسش بود که تغییرات اجتماعی چگونه حادث می‌شوند و از همین جا بود که مفهوم بحران به عنوان عاملی مهم در تغییرات و دگرگونی‌های اجتماعی مطرح گردید. آن‌گاه این سؤال پیش آمد که بحران چیست و چه مفهومی از آن می‌توان ارائه داد. به طور کلی، اگر بحران را بروز اختلال در یک سیستم و بر هم خوردن تعادل آن تعریف کنیم، آن گاه درگیری و تنش پیامد اجتناب‌ناپذیر آن به شمار می‌رود، در آن صورت باید درصدد برآمد که چگونه می‌توان آن را مهار یا مدیریت کرد. شناخت نوع بحران برای مدیریت آن ضرورت دارد، ممکن است بحران‌ها منبعث از نظام یا عوامل داخلی و یا منبعث از عوامل محیطی باشند. در هر صورت، بررسی عوامل بحران‌زا نظیر بی‌ثباتی در اشکال و قالب‌های گوناگون نظیر انتقال قهرآمیز قدرت، ما را به شناخت هرچه بهتر شیوه‌های پیشگیری و مهار بحران‌ها نزدیک‌تر می‌کند. با نگاهی دقیق‌تر به پدیده بحران، می‌توان چهار مرحله پیدایش، گسترش،‌ کاهش و تأثیر را در آن تشخیص داد و در هر مرحله پاسخ‌های مناسب برای آن جستجو کرد.
در این میان و در بررسی بحران به لحاظ نظری و در سطح داخلی، نوع ساختار دولت نقش مهمی ایفا می‌کند، از این‌رو در تبیین بحران‌ها لازم است تحول در مفهوم دولت ملی مورد توجه قرار گیرد. بر این‌اساس، می‌توان نظریاتی را مورد مطالعه قرار داد که عمدتاً تحت عنوان نظریات نوسازی و نظریات مارکسیستی تقسیم‌بندی شده‌اند. بنابر نظریه‌های نوسازی، دگرگونی‌های سریع اجتماعی که با ورود نیروهای اجتماعی جدید به حوزه سیاسی همراه است، به دلیل تحول کند و آهسته نهادهای سیاسی به پیدایش بحران‌ می‌ انجامد، به عبارتی، بحران نتیجه دشواری در یافتن ساز و کارهای بازخوردی و ناتوانی در منطبق ساختن دولت با محیط داخلی و پیرامونی آن می‌باشد. در حالی که بنابر نظریه‌های مارکسیستی، بحران حاصل ماهیت از خود بیگانه‌ساز روابط تولیدی – پولی نظام کالایی‌ساز سرمایه‌داری است. براساس این دیدگاه، بحران ذاتی نظام سرمایه‌داری است.(همان)
اما جدا از مسئله دولت و نوع ساختار آن، طرف دیگر قضیه، جنبش‌های اجتماعی می‌باشند که آنها نیز عاملی مهم در دگرگونی جوامع و بروز بحران‌ها هستند و خود موضوع نظریه‌پردازی در سطح وسیعی قرار گرفته‌اند؛ نظریه‌هایی که در طول سه نسل تکامل یافتند تا به شناخت بهتری از جنبش‌ها با توجه به تحولات محیطی دست یابند. در تبیین جنبش‌های اجتماعی، نسل اول نظریه‌پردازان بر رفتار جمعی تأکید داشتند و نارضایتی عمومی و سست شدن ارزش‌های اجتماعی را زمینه‌ساز جنبش‌های اجتماعی معرفی کردند، در حالی که نسل دوم نظریه‌پردازان به بسیج منابع توجه بیشتری نشان دادند و با توسل به اصل انتخاب عقلانی و فایده‌مندی به ارزیابی هزینه‌ها و فواید مشارکت در جنبش‌های اجتماعی پرداختند و کوشیدند از این طریق به توجیه شکل‌گیری جنبش‌های اجتماعی بپردازند. اما نسل سوم نظریه‌پردازان با توجه به تحولات اجتماعی جدید، جنبش‌های اجتماعی را براساس ویژگی‌های برخورداری از شبکه‌های تعامل غیررسمی، اعتقادات مشترک و همبستگی، عمل جمعی متمرکز بر منازعات و استفاده از اعتراض و در مجموع هویت‌یابی مبتنی بر اعتراض یا هویت‌یابی اعتراضی تبیین می‌کنند. از دیدگاه آنان، در این جنبش‌ها نوعی رادیکالیسم خود محدود سازنده مشاهده می‌شود که براندازی نظام‌های موجود را هدف نمی‌گیرند. در این رویکرد، تلاش برای ساختن هویتی جدید در شکل‌گیری جنبش‌های اجتماعی، نقشی مهم ایفا می‌کند.(صادقی،۱۳۸۶؛۲۰)
آنچه در این میان به کمک جنبش‌های اجتماعی جدید آمده است، بسترهای جدید ارتباطاتی و شبکه‌های اجتماعی مجازی است که به لطف جهانی شدن و ظهور انقلاب در عرصه فناوری اطلاعات و ارتباطات پدید آمده‌اند. در واقع، اشکال جدید کنش اجتماعی سبب شده‌اند تا جنبش‌های اجتماعی از ماهیت طبقاتی به ماهیتی هویتی روی بیاورند و ویژگی‌های جدیدی پیدا کنند که مهمترین آنها، تمرکززدایی، نداشتن رهبری مشخص، نمادین بودن و الگوی جدید بسیج است. در این بستر جدید، شبکه‌های تعامل غیررسمی الگوهای هویتی – معنایی مخالف الگوهای حاکم را اشاعه می‌دهند و این خود زمینه‌ساز کنش‌های سیاسی و اجتماعی هویت‌بخش جمعی می‌شود. در این معنا، اگر چه فاصله فضای مجازی و جهان واقع از میان نمی‌رود، اما فضای مجازی با شکل‌دهی به هویت‌های نوین به میزان زیادی بر واقعیت اثرگذار است؛ هویت‌هایی که می‌توانند کنش جمعی را به ارمغان آورند.(همان)
خیزش‌های مردمی که از اواخر سال ۲۰۱۰، با تحولات تونس در منطقه خاورمیانه آغاز شد، هم از جنبه نظری و مفهومی بحران و جنبش و هم از بعد منطقه‌ای و بین‌المللی، از اهمیت فراوانی در این بحث برخوردارند. از آن‌رو، پس از بررسی دیدگاه‌های نظری پیرامون بحران و جنبش‌های اجتماعی، در بخش دوم کتاب به دلایل بروز خیزش‌های مردمی در این منطقه می‌پردازیم و آنها را مورد تبیین قرار می‌دهیم. بر همین اساس و برای درک عمیق‌تر موضوع، بررسی جامعه‌شناختی دولت ملی در خاورمیانه اهمیت پیدا می‌کند. از آنجا که بسیاری از تحلیل‌گران، اعتراضات مردمی در جهان عرب را به ناکارآمدی و پاسخگو نبودن دولت‌ها نسبت داده‌اند، بررسی نحوه تکوین دولت مدرن در این منطقه و ویژگی‌های آن از یک سو و عملکرد و رفتار دولت‌های اقتدارگرا با مردم از سوی دیگر، می‌تواند ما را در رسیدن به سر منزل مقصود و شناخت ماهیت دولت در خاورمیانه یاری کند. وجود دولت‌های نفتی و رانتیر در این بخش از جهان و نیز الگوهای حاکم بر جوامع آنها از جمله نئوپاتریمونیالیسم و سلطانیسم در کنار معضل هویت، زمینه شکل‌گیری اعتراضات مردمی در این منطقه را فراهم آورده است. البته روشن است که جنبش‌های اعتراضی بیش از دولت‌های رانتیر، دامنگیر دولت‌های شبه رانتیر شده‌اند؛ دولت‌هایی که به رغم تغییر در ماهیت قرارداد اجتماعی پیشین حکومت – جامعه (رفاه و اشتغال در ازای وفاداری و پیروی)، حاضر به پذیرش الزامات این تغییر در قرارداد اجتماعی در بعد سیاسی (مالیات در ازای نمایندگی) نشدند و در بهترین حالت، تنها به اصلاحاتی اقتصادی دست زدند.(روزنامه القدس العربی۱۵/۵/۲۰۱۱)