داشته است: شاعران دستخوش احساسات شاعرانه بوده و هر چه به ذهن فعال آن‌‌ها رسوخ کرده در زبان شعر آورده‌‌اند. دیگر آن‌که، برداشت‌‌هایی که از تفاسیر و تعبیرات ایمان داشته پذیرفته‌اند و ناآگاهانه از منابع ضعیف استفاده کرده و صرف نظر از نوع منبع و گاه بدون توجّه به اصالت حکایت و داستان، جهت تعلیم و تفسیر آموزه‌‌های عرفانی از هر موضوعی سود جسته‌‌اند.
روش پژوهشی در این طرح در اساس مطالعه‌ی کتابخانه‌‌ای می‌باشد، امّا به لحاظ ماهیّت و روش در شمار تحقیقات توصیفی ـ تحلیلی قرار می‌‌گیرد.
کلید واژه‌ها: عطّار، روایات مجعول، اسرائیلیات و قصص
فصل اوّل
کلّیات پژوهش
ـ مقدّمه
اندیشه‌‌ی اسلامی در طول تاریخ خود دستخوش دگرگونی، اختلاف نظرها و سلیقه‌‌ها و تعبیرها و تفسیرهای گوناگون بوده و هست و تعبیرها و تفسیرها چون از ذهنیّات و اندیشه‌‌های انسانی سرچشمه گرفته، به طور طبیعی اختلاف‌‌ها و تفاوت‌‌ها در آن زیاد بوده و هست و این یکی از علل دخیل اندیشه‌‌های گوناگون در تفسیر اندیشه‌‌های اسلامی بوده است.
از طرف دیگر، همیشه ورود اندیشه‌‌های گوناگون مذکور در راستای اصلاح و به عنوان دیدگاه مثبت نبوده بلکه همین اصالت و اساس اندیشه‌‌ی اسلامی بوده که از آغاز تولّد و حکومت نبوی در مدینه، تزلزل در کاخ کسری و روم و دشمنان دور و نزدیک انداخت. بنابراین از همان آغاز تا امروز دشمنان دین اسلام به تدریج و به شیوه‌‌های مختلف و گاه در جامه‌‌های رنگارنگ در برابر اندیشه و تفکر اسلامی موضع‌‌گیری کرده و گاه بهترین راه را نفوذ در اندیشه‌‌ها، تفسیر و تأویل قرآن دانسته و در دوره‌‌های مختلف به تناسب نفوذ کرده‌‌اند و یکی از مهمّ‌‌ترین شیوه‌‌های رایج از دوره‌‌های اولیه‌‌ی اسلامی ورود اسرائیلیات، تحریف و جعل حدیث و قصص قرآنی اندیشه‌‌های وارداتی، فرهنگ یهودی و مسیحی و اساطیر و خرافات بوده است.
(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت nefo.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

خاستگاه برخی از قصّه‌‌ها و روایات مجعول یا ریشه در کتاب‌‌های یهود و مسیحیت، به ویژه عهدین دارد یا ردّ پای آن‌‌ها را صرفاً می‌‌توان در اوهام و خرافات رایج در بین اقوام و ملل پیشین جستجو کرد.»‌^[۱]
آن گاه که ردّ پای تفکر یهودی در داستان‌‌هاست می‌‌توان گفت: اسرائیلیات همان «اندیشه‌‌های وارداتی یهود در تفسیر قرآن کریم است.»^[۲]
ناگفته پیداست یکی از مهمّ‌‌ترین دغدغه‌‌های اندیشگی و فکری شاعران بزرگ و عارفان ایرانی، موضوع دین، قرآن، حدیث و مفاهیم پیرامون آن است. آن‌‌ها در دوره‌‌های مختلف بر اساس استعدادهای خویش از هر روشی که توانسته‌‌اند در راه ترویج دینداری و یکتاپرستی بهره برده و در تفهیم چنین مفاهیمی به مخاطبان عصر خود و فراعصر خویش، از هیچ تلاشی فروگذار نکرده‌‌اند.
این موضوع تفاسیر در آثار بزرگ تفسیری و ادبی قبل از عطّار نیشابوری وجود داشته و در این راستا گاهی برای تفهیم و تعلیم آموزه‌های عرفانی، دینی، حکمی و اخلاقی، خواسته و ناخواسته از روایات مجعول در آثار خود استفاده کرده‌ و در آثار خود، بهره برده‌اند و در آثار عطّار به مراتب دیده می‌شود.
تردیدی نیست که مهمّ‌‌ترین نکته در تحقیقات موضوعی، آن است که محقّق دغدغه‌‌ی آن موضوع و درگیری ذهنی با آن داشته باشد. از همان هفته‌‌های اول مهرماه ۱۳۷۷ که تدریس متون تفسیری به این جانب، واگذار گردید؛ بر اساس مطالعات و تحقیق‌‌های تفسیری پیشین خویش در قرآن و حدیث، دغدغه‌‌های پژوهش بررسی و بازشناخت روایت‌‌های نادرست تفسیری به خصوص در ادبیات را داشته و دارم و پیوسته از خدای متعال توفیق در این راه را خواستار بوده و هستم.
تازگی و گستردگی موضوع، انتخاب آثار عطّار نیشابوری به علت پیشتازی و نقش و جایگاه بزرگ وی در تاریخ تحوّل ادب فارسی دوره‌‌ی خود و پس از خویش، علاقمندی خاص به اندیشه‌‌ها و آثارش و در نهایت توصیه و تأیید استادان ارجمند راهنما و مشاور، نگارنده را بر آن داشت تا رساله‌‌ی دکتری خویش را به این موضوع اختصاص دهم.
روش اصلی نگارنده در این پژوهش، مقایسه‌‌ی بین مفاهیم و متون کتاب‌‌های مقدّس و اساطیری و قرآن و حدیث است تا اسرائیلیات و روایات مجعول متمایز گردد. از دیرباز روش مقایسه‌‌ای و تقابل در تحقیقات علوم انسانی به ویژه ادبی و دینی پذیرفتنی بوده و این روش در مطالعات قرآنی و علوم دینی هنوز رواج دارد و حتی در جوامع غربی در حالت مقایسه و تطبیق مضامین و مفاهیم قرآنی با آنچه در تورات و انجیل وجود دارد، مناسب می‌دانند.^[۳]
می‌‌دانیم که میراث ادبی دوره‌‌ی عطّار و قبل از او، بزرگ‌‌ترین سرمایه‌‌های فکری و ادبی وی را تشکیل می‌‌دهد و بر همین اساس سعی شده گاه در این پژوهش، از نمونه‌‌های بکارگیری روایات مجعول و اسرائیلیات در آثار آن دوره (چون خاقانی، نظامی، میبدی، سنایی و…) و حتی پس از عطّار (مانند مولوی و حافظ و…) استفاده شود؛ تا هم به سنّت ادبی قبل از عطّار توجه کرده و هم نقش وی در بازسازی، باز‌‌آفرینی و نوآوری‌‌ها و تأثیر بر آثار پس از خود در این موضوعات تا حدّی مشخص شود. ناگفته نماند هرچند که روایت‌‌های مجعول و نادرست تفسیری با مضمون دینی در آثار عطّار دیده و در این پژوهش بررسی و بازشناسی می‌‌شود، امّا شیوایی، جذابیّت و حسن تعلیل سروده‌‌ها چنان اوج می‌‌گیرد که استادان متشرّع و متدیّن چون فروزانفر و… در مقابل این عظمت بیان او را می‌‌ستایند و تعلیل‌‌های ادبی و تفسیری‌‌اش را مذموم نمی‌‌شمارند. (در بخش «دفاعیه‌‌های عطّار از ابلیس» به این موضوع اشاره شده است.)
بنابراین دیبای آراسته‌‌ی ادبی، نقش دوران‌‌سازی، جایگاه سخن‌‌دانی و از همه مهمّ‌‌تر شخصیّت پاک، مستقل و بی‌‌ریای عطّار و در نهایت صدای بال سیمرغ اندیشه و زبانش پیوسته در این پژوهش طنین‌انداز بوده و برای همیشه جاویدان خواهد بود.
دوست دارم در این‌‌جا به حقیقتی اعتراف کنم؛ هرچند بحثی را تمام و یا خلاصه‌‌وار بسته‌‌ام این چند عبارت زنده‌‌یاد استاد فروزانفر را حسب حال خویش دانسته و می‌‌دانم: «در همه‌‌ی این احوال با آن که به قدر وسع کوشیده و به فراخور توان خویش رنجی برده، عرق شرم و انفعال بر چهره می‌‌افشاند و دیده از فرط آزرم فراز می‌‌دارد چه می‌‌داند که قدم در ورطه‌‌یی هول‌انگیز نهاده و دست در کاری خطیر زده است.»^[۴]
ـ بیان مسأله
اسرائیلیات به مجموعه تأثیری گفته می‌‌شود که فرهنگ یهودی و مسیحی بر تفسیر قرآن داشته است و از آن‌جا که روایات و تفاسیر قرآنی در ادبیات فارسی تأثیر زیادی داشته، به تناسب موضوع از طریق شاعران و نویسندگان همان مسائل فرهنگ یهودی و مسیحی در ادبیات فارسی (نظم و نثر) وارد شده است طوری که بازشناسی و اصل مسائل قصص و روایات از اسرائیلیات و جعلیّات نیاز به تحقیقی کامل دارد که در این خصوص کاری دقیق یا مشابه صورت نگرفته است.
اوایل قرن ششم هجری در تاریخ ادبیات ایران (به ویژه در شعر فارسی) نقطه عطفی محسوب می‌‌شود. سنایی غزنوی، شاعری اندرزگو، شریعت‌مداری عرفان‌پسند با همه‌‌ی ابتکارات و نوآوری‌‌های ادبی از انگیزه و اندیشه، در رأس هرم تحوّلات ادبی قرار دارد و مباحث عرفانی و قصص اسلامی را به طور رسمی وارد شعر فارسی کرد و این مهمّ در آثار عطّار نیشابوری به کمال رسید.
توجه و علاقه‌‌مندی صوفیه به تطبیق مسایل عرفانی با استنادهای تفسیری و روایات و تأویلات احادیث باعث گردید که مسایل زیادی در عرفان پذیرفته شود که با اساس شریعت مطابقت نداشت. شاعران عارف چون سنایی، عطّار و مولوی سعی داشته‌‌اند موضوعات عرفانی را به شیوه‌‌ی تمثیل و حکایت، توجیه و تفسیر کنند ـ و بی‌‌تردید موجب غنا و زیبایی زبان و ادبیات فارسی شده‌‌اند ـ و هر جا داستانی، روایتی و حدیثی متناسب با موضوع عرفانی مطروحه‌‌ی خویش یافته‌‌اند در توجیه و توصیف مطالب عرفانی بازگو کرده‌‌اند. از طرف دیگر، روایات مجعول و اسرائیلیات به تدریج از اوایل اسلام در بسیاری احادیث، قصص و روایات و تفاسیر وارد شد و در آثار بزرگ تفسیری و ادبی قبل از عطّار نیشابوری وجود داشته است و او هم‌چون دیگران، بسیاری از آن روایات مجعول را در آثار خویش آورده و بدون توجه به صحت و سقم آن‌‌ها، در توجیهات عرفانی از آن‌‌ها سود جسته‌‌ است.
پژوهشگران بسیاری در آثار عطّار کاویده و از زوایای گوناگون به آن توجه کرده و به معارف بسیاری هم دست‌‌یافته، امّا در بررسی موضوع روایات مجعول و اسرائیلیات پژوهشی صورت نگرفته است. نگارنده با توکل به ایزد لایزال و دستگیری استادان راهنما و مشاور، در این مقطع مهمّ تحصیل متعهّد و ملزم به انجام این پژوهش است.
ـ اهمّیت و ضرورت انجام تحقیق
تردیدی وجود ندارد در مقطعی از تاریخ روایت و تفسیر اسلامی اقوال برگرفته از تورات و انجیل از طریق قصّاصان به کتب تفسیر قرآن و سایر متون مسلمانان راه جسته است و از همان راه‌‌ها به‌‌دلیل دلبستگی فراوان شعرا و نویسندگان ما به این کار مقدّس آسمانی، آن تأثیرات مستقیم و غیر مستقیم وارد نظم و نثر فارسی شده‌‌اند و چه بسا موجب غنا و زیبایی آن شده‌‌اند.
امّا همواره این نگرانی وجود دارد که خوانندگان، این قصّه‌‌ها و تأثیرات را صحیح و واقعی به شمار آورند. لذا تلاش در جهت بازشناسی و استخراج این تأثیرات می‌‌تواند در تصحیحِ اعتقادات و دیدگاه‌‌های دینی خوانندگان نظم و نثر فارسی مؤثر واقع گردد.
به علت گستردگی موضوع برای این پژوهش، به صورت موردی، بررسی آثار بزرگ‌‌ترین شاعر و نویسنده‌‌ی عارف قرن ششم انتخاب شده است یعنی عطّار نیشابوری؛ که زبان گیرا و گسترده و قدرت بیان و خامه‌‌ی توانایش و تأثیری که در دوره‌‌ی خویش و بعد از خود در تحوّلات ادبی داشته، بررسی آثارش می‌‌تواند نقاط مبهم و مهمّ را در رابطه با موضوع پژوهش ما مشخص نماید.
در این پژوهش جهت بازشناسی و استخراج تأثیرات اسرائیلیات و روایات مجعول، به کلیه‌‌ی آثار عطّار توجه شد تا تحقیق از جامعیت برخوردار بوده و در نهایت به نتیجه‌‌گیری متقن و برآوردی جامع و مانع دست یافته شود.
ـ مرور ادبیات و سوابق پژوهش
اسرائیلیات تقریباً تا قرن هفتم به صورت اصطلاحی در متون تفسیری و قرآنی دیده نمی‌‌شود. هر چند که در اغلب متون اولیه‌‌ی تفسیری مانند طبری و… از راویان، نقالان و قصّاصان داستان‌‌هایی یهودی و مسیحی نام برده شده است، امّا مفهوم اصلی اسرائیلیات در آثار ابن‌‌خلدون بیان گردیده و در دوره‌‌های بعد در آثار ابن‌‌تیمیّه و ابن‌‌کثیر، اصطلاح اسرائیلیات بحث شده است.
در مورد پیشینه‌‌ی علمی پژوهش، سه مرجع اصلی داریم: تحقیقات عربی و اسلامی، پژوهش‌‌های فارسی در تفسیر و علوم قرآنی و پژوهش‌‌های ادبی.
در اینجا به تعدادی از منابع اصلی و سابقه‌‌ی این پژوهش به اختصار اشاره کرده و برای ورود به بحث، از چند اثر مهمّ و مسقل عربی، فارسی و پایان‌‌نامه به عنوان سابقه و مرجع تحقیق نام برده می‌شود^[۵]:
ـ تحقیقات عربی و اسلامی
ـ مقدّمه‌ی ابن‌‌خلدون
از مورّخان برجسته‌‌ی اسلامی گذشته، ابن‌‌خلدون است که بدون ذکر اصطلاح اسرائیلیات در تقسیم‌‌بندی و تشریح انواع تفسیرها، تفسیرهای روایی و درایی نادرست را ارزیابی می‌‌کند که این اخبار ناروا از زمان صحابه تا تابعین و سینه به سینه نقل شده است و «تا هنگامی که معلومات بصورت دانش‌‌ها در آمد و کتاب‌‌ها تدوین گردید و بسیاری از آن روایات نوشته شد و آثار و اخباری که رسیده بود از صحابه و تابعان نقل و روایت شد و آنگاه این روایات به طبری و واقدی و ثعالبی و دیگر مفسرانی که در ردیف ایشان بودند، رسید و آن‌ها آن‌چه خدا خواست درباره‌‌ی آثار مزبور نوشتند و تألیف کردند.»^[۶]
ابن خلدون با توجه به نیازمندی در تفسیر قرآن به آن کتاب‌‌ها، آن‌‌ها را از تیغ نقادی می‌‌گذراند و به خطر مهمّ و برجسته‌‌ای به نام روایت‌‌های مجعول اشاره می‌‌کند که در اثر بی‌‌سوادی و علاقمندی عرب‌‌های آن زمان وارد روایات به خصوص تفسیرهای روایتی شده است و توضیح می‌‌دهد که: «تفسیر روایتی مستند به آثار و روایات نقل شده از سلف که عبارت از شناختن ناسخ و منسوخ و موجبات نزول مقاصد آیه‌‌ها است و برای دانستن کلیه‌‌ی این مسائل هیچ راهی به‌‌جز نقل از صحابه و تابعان وجود نداشت و متقدّمان در این باره مجموعه‌‌های کاملی فراهم آوردند، ولی با همه‌‌ی این‌‌ها کتب و منقولات ایشان ناپذیرفتنی و مردود است و سبب آن، این است که قوم عرب اهل کتاب و دانش نبودند، بلکه خوی بادیه‌نشینی و بی‌‌سوادی بر آنان چیره شده بود و هر گاه آهنگ فراگرفتن مسائلی می‌‌کردند که نفوس انسانی به شناختن آنها همت می‌‌گمارند از قبیل تکوین و آغاز آفرینش و رازهای جهان هستی؛ آن وقت این‌گونه موضوعات را از کسانی می‌‌پرسیدند که پیش از آنان اهل کتاب بوده‌‌اند و آن‌ها اهل تورات از یهودیان و کسانی از مسیحیان‌‌ بوده که از کیش آن‌ها پیروی می‌‌کردند و پیروان تورات هم که در آن روزگار در میان عرب می‌‌زیستند مانند خود ایشان بادیه‌نشین بودند و از این‌گونه مسائل به‌‌جز آن چه عامه‌‌ی اهل کتاب می‌‌دانند باخبر نبودند و بیشتر پیروان تورات را حمیریانی تشکیل می‌‌دادند که به دین یهودی گرویده بودند و چون اسلام آوردند بر همان معلوماتی که داشتند و وابستگی آن‌ها به احکام شرعی که رعایت احتیاط در مورد آن‌‌ها ضروری نیست باقی بودند مانند اخبار آغاز خلقت و آنچه مربوط به پیشگوئی‌‌ها و ملاحم بود و نظایر آن‌ها. و این گروه عبارت بودند از کعب‌الاحبار و وهب بن منبّه و عبدالله بن سلام و مانند ایشان. از این رو تفسیرها در این گونه مقاصد از روایات و منقولات موقوف بر ایشان، انباشته شد و از مسائلی بشمار نمی‌‌رفت که به احکام باز گردد. مفسران در مورد آنها سهل‌‌انگاری کردند و کتب تفسیر را از این گونه حکایات مملو ساختند. و ریشه و منبع آنها هم‌‌چنان که یاد کردیم پیروان تورات بادیه‌نشین‌‌اند و آن‌‌چه را نقل می‌‌کنند از روی تحقیق و آگاهی درست نیست، ولی با همه‌‌ی این‌‌ها، آن گروه شهرت یافتند و کارشان بالا گرفت، چه در دین و ملت اسلام دارای مراتب بلندی بودند و به همین سبب از آن روزگار منقولات آنان مورد قبول واقع شد.»^[۷]
ابن‌‌خلدون در ادامه‌‌ی این بحث از دو مفسّر نامی قبل از خود نام می‌‌برد که در نقد و بررسی و شناخت اسرائیلیات برآمده‌‌اند و یکی از آن دو، «ابن عطیه قاضی عبدالحق» بوده که تفاسیر مأثور را بررسی کرده و آن چه به صحت نزدیک‌‌تر بوده انتخاب کرده است.
ـ الاسرائیلیات فی‌التفسیر و الحدیث
اولین اثر مکتوب و مهمّ در زمینه‌ی اسرائیلیات در تحقیقات معاصر عرب^[۸]، «الاسرائیلیات فی التفسیر و الحدیث» تألیف دکتر محمّد حسین الذهبی، استاد الازهر قاهره است، که در سال ۱۳۸۸ هـ.ق نگارش یافته و در ۲۱۰ صفحه به چاپ رسیده است. دکتر ذهبی در تقسیم‌‌بندی دقیق و منسجم «الاسرائیلیات» و بعضی مطالب دیگر که به زبانی ساده و روان عربی معاصر نوشته و در یک مقدّمه (برارتباط قرآن با کتاب‌‌های آسمانی دیگر وغیره) و سه فصل (در تفسیر اسرائیلیات و نفوذ و گسترش و خطرات آن، اقسام و حکم و راویان مشهور اسرائیلیات و موارد آن در تفاسیر و احادیث) و یک خاتمه (در لزوم توسل به قرآن و راه‌‌های پرهیز از اسرائیلیات)؛ و اغلب به اختصار بحث کرده و در حقیقت مباحثی که قبلاً در اثر معروف دیگرش “التفسیر و المفسرون” مطرح نموده، تکمیل کرده است.
ـ الاسرائیلیات و الموضوعات فی کتب التفسیر
پس از اثر دکتر ذهبی هم ‌‌ولایتی و همکار او، دکتر محمّد بن محمّد ابوشهبه در اثر گران‌‌قدر «الاسرائیلیات و الموضوعات فی کتب التفسیر» دقیق‌‌ترین تحقیق را در زمینه‌ی اسرائیلیات، انجام داده که اولین بار در سال ۱۳۹۱هـ.‌‌ق، تألیف و چاپ شد.
این کتاب، تحقیقی ارزشمند از آغاز شکل‌‌گیری اسرائیلیات در اسلام تا ورود آن به تفسیرها در دوره‌‌های مختلف و راه‌‌های گسترش آن و سیری موجز امّا دقیق و عالمانه در تفسیر‌‌های گوناگون است… تا بررسی یکایک روایات اسرائیلی در قصص و تاویل‌‌های آیات الهی و حتی احادیث موضوعه.^[۹] بیشترین دغدغه‌‌های فکری نگارنده در رابطه با اسرائیلیات و این مقدمات، از این دو اثر ارزشمند مایه گرفته است.
ـ الاسرائیلیات و أثرها فى کتب التفسیر
کامل‌‌ترین پژوهش محقّقان معاصر عرب در موضوع اسرائیلیات، ” الاسرائیلیات و أثرها فى کتب التفسیر” تألیف “رمزى نعناعه"، فارغ التحصیل و استاد دانشگاه الازهر قاهره است که رساله‌‌ی دکترای اوست و در سال ۱۳۸۸هـ.ق با رتبه‌‌ی عالی از آن دفاع نموده و ظاهراً در سال ۱۳۹۰هـ.ق اولین بار در دمشق به چاپ رسیده است. مؤلف در این اثر مستقل و مفید، به آثار قبل از خویش در مورد اسرائیلیات توجه کرده و در یک مقدّمه، چهار بخش و یک خاتمه از موضوع اسرائیلیات، شکل‌‌گیری و راه‌‌های مبارزه با آن، به تفصیل بحث و بررسی کرده است. این تألیف یکی از منابع جامع و تحقیقی در این زمینه به شمار می‌‌رود.
ـ پژوهش‌‌های فارسی در تفسیر و علوم قرآنی
ـ پژوهشی در باب اسرائیلیات در تفاسیر قرآن^[۱۰]
این اثر، عنوان رساله‌‌ی دکتری محمّدتقی دیاری به راهنمایی استاد سید محمّد باقر حجتی درسال۱۳۷۷ در دانشگاه تهران بوده و ابتدا در سال ۱۳۷۹ به صورت کتاب چاپ شده و در سال۱۳۸۳ با ویرایش جدید و مفصّل‌‌تر در نشر سهروردی به چاپ رسیده است. در رساله‌ی حاضر طی شش فصل اسرائیلیات یا منقولات یهود در تفسیر قرآن کریم بررسی شده است. عنوان‌های این فصل‌ها به این قرار است: فصل اول، دانش تفسیر، روش‌‌ها و منابع، ویژگی‌‌ها و ضعف‌‌ها؛ فصل دوم، رابطه‌‌ی قرآن با کتاب‌‌های آسمانی پیشین؛ فصل سوم، اسرائیلیات، پیدایش، زمینه‌ها و انگیزه‌ها؛ فصل چهارم، شناسایی عناصر و چهره‌های پدید‌آورنده‌ی اسرائیلیات؛ فصل پنجم، نقد و بررسی دلایل پذیرش یا عدم پذیرش روایات اهل کتاب؛ فصل ششم، نقد و بررسی اسرائیلیات در تفاسیر (با تأکید بر آرا و نظریات برخی از مفسران اهل سنت و شیعه).
ـ اسرائیلیات و تأثیر آن بر داستان‌‌های انبیا در تفاسیر قرآن
اثر دیگر که تا حدّی مورد استفاده بوده، رساله‌‌ی دکتری حمید محمّد قاسمی. ایشان تحقیق مفصّل و جامعی از “اسرائیلیات و تأثیر آن بر داستان‌‌های انبیا در تفاسیر قرآن” به راهنمایی محمّد باقر حجتی در سال ۱۳۷۸ در دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات به عمل آورده است که پس از مباحثی مقدماتی چون تعریف اسرائیلیات و مصادر اسرائیلیات، تاریخچه‌‌ی مختصری از اسرائیلیات ذکر شده؛ آن‌‌گاه عوامل و زمینه‌هایی که باعث نفوذ اسرائیلیات به تفاسیر گردیده، بیان شده است. مهمّ‌‌ترین و مفصّل‌ترین بخش این تحقیق جمع‌ آوری و نقد و تحلیل اسرائیلیاتی است که در داستان‌های پیامبران الهی وارد شده است. در این بخش به مقایسه‌‌ی ویژگی‌‌های داستان‌‌های قرآن با ویژگی‌‌های روایات اسرائیلی پرداخته شده و در خاتمه تأثیرات سوء اسرائیلیات بر فرهنگ اسلامی بیان گردیده است.

۳-۹٫ روش تجزیه و تحلیل داده ها
این تحقیق بر حسب روش، جزء تحقیقات همبستگی می باشد. در تحقیق همبستگی هدف اصلی آن است که مشخص شود آیا رابطه ای بین دو یا چند متغیر کمّی وجود دارد و اگر این رابطه وجود دارد، اندازه و حد آن چقدر است.هدف از مطالعه همبستگی ممکن است برقراری یک رابطه یا نبود آن و به کارگیری روابط در انجام پیش بینی ها می باشد. مطالعات همبستگی، تعدادی از متغیرهایی را که تصور می رود با مسأله مرتبط هستند ارزیابی می کند، متغیرهایی که معلوم شود وابستگی زیادی ندارند، حذف شده و مورد بررسی بیشتر قرار نمی گیرند. برای تعیین علی بودن روابط بین متغیرهایی که وابستگی زیادی دارند، نیاز به انجام مطالعات علی-تطبیقی یا تجربی وجود دارد (خاکی،۱۳۸۷ ،) با عنایت به این که تحقیق از دیدگاه روش و ماهیت، از نوع تحقیقات همبستگی به حساب می آید و با توجه به موضوع و فرضیه های تحقیق، جهت انجام تحلیل های آماری از مباحث رگرسیون خطی ،رگرسیون چندگانه و آزمون همبستگی کمک گرفته شده است.

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

.همانگونه که قبلاً اشاره شد، این رساله عمدتاً تحقیق تجربی و پس رویدادی و مبتنی بر اطلاعات تاریخی واقعی است. در این تحقیق پس از استخراج ارزشهای هر یک از متغیرها ، با بهره گرفتن از نرم افزار spss به تجربه و تحلیل یافته‌ها بر اساس مدل‌های رگرسیون تحقیق که در ادامه ارائه شده است پرداخته می‌شود. سپس با بهره گرفتن از آزمون F معنی دار بودن کل مدل، مورد بررسی قرار گرفته و با بهره گرفتن از آزمون t معنی دار بودن ضرایب مدل مورد آزمون قرار می گیرند. یکی از راه های این که تشخیص دهیم مدل رگرسیون دارای خطای تصحیح می‌باشد یا خیر استفاده از آزمون F و t می باشد. به عبارت دیگر از طریق توزیع t و یا F می توان تشخیص داد که متغیر های توضیحی حقیقتاً مهم هستند یا خیر
۳-۱۰٫رگرسیون خطی و چندگانه
واژه “رگرسیون” به معنای “بازگشت” می باشد و نشان دهنده آن است که مقدار یک متغیر به متغیر دیگری بر می گردد. آماردانان سعی کردند به توسعه روابطی بپردازند که بتوان با آن میزان متغیری را با توجه به میزان دو یا چند متغیر دیگر پیدا کرد و بدین ترتیب از واژه “رگرسیون^۱ چندگانه” استفاده کردند. در رگرسیون خطی، معادله خط برازنده طوری تشکیل می شود که مجموع توانهای دوم انحراف عمودی نمودار از خط برازنده حداقل شود. به چنین خطی، «خط حداقل توانهای دوم یا خط رگرسیون» می گویند (آذر، مومنی،۱۳۸۵ ،۱۹۰-۱۸۳) .
دررگرسیون خطی یک متغیره ، معادله y= α + β x معرف خط رگرسیون جامعه بود ، که ماآن را به وسیله y^= a + bx برآورد می کردیم . دررگرسیون خطی دومتغیره نیز معادله β۲ x2 +1y= α + β۱ x معرف صفحه رگرسیون جامعه است ( درفضای سه بعدی به جای خط صفحه داریم ) که می خواهیم آن را به وسیله b2 x2 +1y^= a + b1 x برآوردکنیم . دراینجا x1 و x2 دومتغیرمستقل ، y^ و a و b1 و b2 به ترتیب برآورد کنندهای α ، β۱ و β۲ هستند . (عادل آذر، ۱۳۸۵، ۱۹)
خط رگرسیون جامعه به صورت y =  + β x معرفی گردیده است که اگر فرض ۰= β تایید شود نشان دهنده این مطلب است که بین دو متغیر x و y رابطه وجود ندارد ( آذر و مومنی ،۱۳۸۴،۳۰)
در انتها پس از تهیه و محاسبه کامل متغیر ها در محیطExcel ، تمام متغیر ها به محیط SPSS، جهت پردازش آماری، منتقل گردید و خروجی هایی طبق مفروضات مورد نظر حاصل و تجزیه و تحلیل گردیده است که شرح و تفسیر کامل آن در فصل چهارم تحقیق حاضر گنجانده شده است.
فصل چهارم
تجزیه و تحلیل داده‌ها
در این فصل به بررسی ویزگیهای توصیفی متغیرها،تجزیه و تحلیل سوالات پزوهش با بهره گرفتن از روش های آماری و نرم افزار spssپرداخته شده است.
۴-۱-مقدمه‏
داده ها شامل ارقام و مشخصاتی هستند که برای معنی دار کردن باید از ارزش های آماری یا غیر آماری به منظور دست یابی به هدف تحقیقات یا پژوهش ها استفاده شوند.داده های جمع آوری شده اعداد و ارقام بدون معنی می باشند که ازآمار برای معنی دار کردن آنها به منظور تحقیق اهداف پژوهش ها و تحقیقات کمک گرفته می شود، تجزیه و تحلیل اطلاعات بعنوان بخشی ازفرآیند تحقیق علمی ،یکی از پایه های اصلی هر مطالعه و پژوهش به شمار می رود،که بوسیله آن کلیه فعالیت های تحقیقی تا رسیدن به یک نتیجه ،کنترل و هدایت می شوند.به عبارتی در این بخش ،پژوهشگر برای پاسخ گویی به مسایل تدوین شده و یا تصمیم گیری در مورد رد یا تایید فرضیه یا فرضیاتی که برای تحقیق در نظر گرفته است باید تجزیه و تحلیل های لازم را انجام دهد.
تجزیه و تحلیل بعنوان علمی از پایه های اساسی هر تحقیق به شمار می رود که بوسیله آن کلیه فعالیت های تحقیق تا رسیدن به نتیجه ،کنترل و هدایت می شوند،در فصل چهارم نحوه جمع آوری اطلاعات و تجزیه تحلیل هر یک از فرضیه ها بطور کامل مورد بررسی قرار داده شده است.(عدل اذر و مومنی،۱۳۸۵)
۴-۲- بررسی ویژگیهای توصیفی متغیر های کیفی گروه نمونه
در این قسمت به بررسی ویژگیهای توصیفی متغیر های کیفی گروه نمونه بر اساس متغیرهای جنسیت،سابقه خدمت در جدول(۴-۱) تا جدول(۴-۴) پرداخته شده است.
۴-۲-۱- اطلاعات مربوط به جنسیت
جدول (۴-۱) توزیع فراوانی و درصد فراوانی جنسیت افرادی که به پرسشنامه پاسخ داده اند.

۲

ته‌ریز تیکنر هماتیت

۳۵/۳

۳

میکسر+هماتیت

۳۳/۳

۳-۳-۳- درصد جامد
به منظور اندازه ­گیری درصد جامدها به مدت یک هفته از نقاط تعیین شده نمونه گیری شده سپس نمونه­ها پس از وزن شده توسط فیلر آزمایشگاهی آبگیری شده و درون خشک کن قرار گرفت تا جامد خشک را بدست آمد پس از انجام این فرایند جامد خشک را دو باره وزن کرده و نسبت وزن جامد خشک به وزن کل درصد جامد را نشان می­دهد. درصد جامد­های مختلف درون جدول زیر آورده شده ­اند.این درصد جامدها میانگین درصد جامدهای هفت روز هستند.
جدول(۳-۶):درصد جامد

شماره

نمونه

درصد جامد

۱

ته‌ریز میکسر ۱۰۲

۳۳

۲

ته‌ریز تیکنر هماتیت

۴۲.۵

۳-۴- آزمایش‌ها
سه روش آزمایشی برای تعیین نوع و اندازه تجهیزات ته‌نشینی وجود دارد:

( اینجا فقط تکه ای از متن پایان نامه درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

آزمایش­های پایلوت پیوسته – این آزمایش با بهره گرفتن از یک تیکنر با قطر کوچک مشابه تیکنری که باید در طرح صنعتی به کار رود انجام می­ شود]۳[.
آزمایش‌های آزمایشگاهی نیمه‌پیوسته – با بهره گرفتن از پمپ‌های آزمایشگاهی، خوراک به صورت پالپ و محلول فلوکولانت به داخل استوانه ته‌نشینی پمپ می­ شود و مایع در سرریز و پالپ ته­ریز پیوسته جمع آوری می­ شود]۳[.
آزمایش های ته‌نشینی آزمایشگاهی ناپیوسته – در روش مرسوم مقدار نسبتا کمی از نمونه داخل استوانه مدرج ریخته می‌شود و اجازه داده می‌شود که ذرات ته نشین شوند ]۳[.
۳-۴-۱- آزمایش‌های ته‌نشینی ناپیوسته
برای آزمایش‌های ته‌نشینی ناپیوسته تجهیزات زیر مورد نیاز می‌باشند:
استوانه ۱ لیتری مدرج شده برای اندازه گیری ارتفاع، سرعت ته‌نشینی
اضافه ساز فلوکولانت و مخلوط ساز
زمان سنج
ترازو برای وزن کردن نمونه­ها
جامد خشک، وسیله فیلتر کردن و شستشو (در صورت نیاز )
محلول فلوکولانت
در این آزمایش‌ها ابتدا نمونه را به اندازه معین برای ساخت پالپی با غلظت معین آماده و درون استوانه ریخته شد. سپس فلوکولانت که از قبل و طبق شرایط معرفی شده توسط سازندگان آماده شده توسط قطره چکان به پالپ اضافه می­ شود. پالپ و فلوکولانت را جهت اختلاط بیشتر میان پالپ و فلوکولانت به منظور ساخته شدن بیشتر لخته­ها هم زده شد سپس استوانه در جایی ساکن قرار داده شد و سرعت ته‌نشینی در فواصل زمانی ثبت گردید. تا زمانی که ارتفاع و چگالی پالپ ته­نشین شده به ارتفاع و چگالی نهایی برسد، آزمایش ادامه می‌یابد. نواحی تشکیل شده در فرایند ته‌نشینی در شکل ۳-۵ نشان داده شده‌اند سپس طبق شکل ۳-۶ نمودار ته‌نشینی پالپ مورد نظر رسم می‌شود.
ناحیه تراکم
ناحیه انتقال
ناحیه اولیه غلظت پالپ
شکل(۳-۵): نواحی تشکیل شده در فرایند ته‌نشینی ]۱۸[
شکل (۳-۶): آزمایش‌ها ته‌نشینی ناپیوسته]۱۸[
شیب نمودار در قسمت خطی ابتدای نمودار بیانگر سرعت ته‌نشینی آزاد ذرات است

دامنهای از ابزارهای مدیریت دانش، که در جدول فوق خلاصه شدهاند، در فرایندهای مختلف مدیریت دانش، مورد استفاده واقع میشوند. برای مثال، پورتالها از جمله ابزارهای مفید مدیریت دانش در مرحله توزیع دانشاند. روش دیگر، طبقهبندی فرایندهای دانش بر اساس مدل «مارپیچ دانش» نوناکاست که تکامل مستمر دانش سازمانی (دانش صریح و ضمنی) را از طریق مجموعهای از تعاملات چهار نوع فرایند: اجتماعی کردن، بیرونی کردن، درونی کردن و ترکیب دنبال میکند. ابزارهای مدیریت دانش مرتبط برای این چهار نوع فرایند دانش، از ابزارهای واقعیت مجازی^[۲۲۷] (برای انتقال دانش ضمنی) و گروهبندی محتوا (برای پردازش دانش صریح یا آشکار) گرفته تا سیستمهای کارشناسی (برای بیرونی کردن دانش ضمنی) و یادگیری الکترونیکی (برای درونی کردن دانش صریح) در تغییرند (جدول زیر).

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

جدول ۲-۱۰: ابزارهای فناوری اطلاعات در مدل مارپیچ دانش (نوناکا و تاگوچی، ۲۰۰۱)

اجتماعی کردن^[۲۲۸] (ضمنی به ضمنی)
بیرونی کردن (ضمنی به صریح)

دوربینهای شبکه، کنفرانس ویدئویی، ابزارهای واقعیت مجازی
شبکه های پی تو پی^[۲۲۹]، سیستمهای خبره، گروه های تجربه آنلاین

درونی کردن (صریح به ضمنی)
ترکیب (صریح به صریح)

پایگاه های دانش، یادگیری الکترونیکی، تجسمبخشی
خلاصه کردن، طبقهبندی، گروهبندی

۲-۶-۱۸- سیستم‌های خبره^[۲۳۰]
سیستم خبره عبارت است از قرار دادن دانش و مهارت یک متخصص در رایانه و سپس انجام پردازش، اتخاذ تصمیم هوشمند و نظر مشاوره‌ای از طریق سیستم. این سیستم‌ها برنامه‌های مبتنی بر رایانه هستند که برای ثبت تخصص انسان و سپس بکارگیری این دانش و تخصص در در عرصه‌های مختلف بکار می‌روند. مانند سیستم تشخیص بیماری در پزشکی. روش کار به این صورت است که ابتدا چند پزشک در یک جلسه گرد هم می‌آیند و دانش تخصصی خود را درباره یک بیماری به یک متخصص رایانه ارائه می‌دهند. این متخصص دانش پزشکان را در قالب یک نرم‌افزار تحت عنوان سیستم خبره در می‌آورد. سپس این سیستم به جای پزشکان می‌تواند یک بیماری را تشخیص داده و نظر مشاوره‌ای ارائه دهد.
۲-۷- مبانی زیر ساخت مدیریت دانش^[۲۳۱]
همان گونه که ذکر شد زیر ساخت دانش، ساز و کاری است که سازمان از طریق آن دانش را مدیریت کرده و افراد در بخشهای مختلف، دانش خود را از طریق این زیر ساخت تسهیم می کنند، بطوریکه اعضا بتوانند از آن دانش به طور کاملاً اثر بخش استفاده کنند. این زیر ساخت باعث می شود فرآیندهای ضروری دانش با حداکثر کارایی صورت گرفته، از فناوریها اعم از سخت افزار و نرم افزارکارآمدتر استفاده شده و خلق، تسهیم و بکارگیری دانش انجام پذیرد. هدف اصلی این زیر ساخت، چیزی جز جریان دادن دانش در رگهای فرآیندهای کاری سازمان نیست.
شکل ۲-۱۱: مبانی زیر ساخت مدیریت دانش (سیوان^[۲۳۲]،۲۰۰۰)
همانگونه که در شکل فوق ملاحظه می گردد، مبانی زیر ساخت مدیریت دانش شامل: فرآیندهای دانش، فناوری اطلاعات و فرهنگ سازمانی می باشد. در ادامه به توضیح این زیر ساختها و مؤلفه های آنها می پردازیم.
۲-۷-۱- فرهنگ سازمانی
آغاز حیات فرهنگ سازمانی به پیدایش سازمان باز می گردد. تاکنون تعاریف زیادی از فرهنگ سازمانی عنوان گردیده است. رابینز^[۲۳۳] در کتاب مدیریت خود، فرهنگ سازمانی را اینگونه تعریف کرده است: فرهنگ سازمانی شیوه انجام گرفتن امور را در سازمان برای کارکنان مشخص می کند، ادراکی یکسان از سازمان است که در همه اعضای سازمان مشاهده می شود و بیانگر مشخصات مشترک و ثابتی است که سازمان را از سازمانهای دیگر متمایز می کند، به عبارت دیگر فرهنگ سازمانی، هویت اجتماعی هر سازمان را مشخص می‌کند (رابینز،۱۹۹۶). مطالعات رابینز نشان می‌دهد که فرهنگ سازمانی بر تمام جنبه های سازمان تأثیر می گذارد که این تأثیر در جنبه های رفتار فردی و عملکردهای سازمانی، انگیزش و رضایت شغلی، خلاقیت و نوآوری به وضوح قابل شناسایی است. آنچه که امروزه سازمان‌ها را نگران کرده است تغییرات سریع در محیط کار است و این امر به نوبه خود باعث می شود که رقابت بین سازمانها افزایش یابد و بنا به اعتقاد صاحبنظران تنها چیزی که می تواند به سازمانها کمک کند، استفاده از دانایی موجود سازمان و هدایت این دانایی در جهت پیشبرد امور است. مطالعات داونپورت وپورساک^[۲۳۴] هشت معیار را برای سنجش موفقیت سازمانها در اجرای پروژه های مدیریت دانایی معرفی کرده است که از بررسی این معیارها مشخص می گردد که فرهنگ سازمانی به عنوان شاخص اساسی سنجش موفقیت مدیریت دانایی در سازمانها مورد توجه است به طوریکه موفقیت مدیریت دانایی در سازمان بستگی به میزان انطباق آن با فرهنگ سازمانی دارد (داونپورت و پروساک^[۲۳۵]، ۲۰۰۰). به طور کلی می توان گفت که فرهنگ سازمانی با ایجاد هماهنگی و انسجام میان بخش‌های مختلف سازمان، تشویق افراد به نوآوری وتوسعه، گسترش دیدگاه‌های افراد نسبت به محیط، فرایند مدیریت دانایی را در سازمان مورد حمایت قرار می دهد. مدیریت دانایی که یکی از راه‌های بهبود بخشیدن به شرایط بقا سازمان است، زمانی به طور موفقیت آمیز در سازمان اجرا می گردد که از قبل زمینه فرهنگی مناسب با این نظام بسترسازی شده باشد. چرا که هدایت نمودن دانایی موجود سازمان یک امر مردمی است و به طور کامل مربوط به منابع انسانی می گردد و تابعی از فرهنگ کارکنان سازمان می باشد. لذا سازمانها باید برای اجرای موفق مدیریت دانایی، فرهنگ متناسب با آن را ایجاد نموده و بر اساس آن عمل نمایند.
مؤلفه های فرهنگ سازمانی از دید رابینز عبارتند از : حمایت مدیریت، حس تعلق سازمانی و مشارکت در تصمیم گیری که در ادامه به توضیح هر یک می پردازیم.
۲-۷-۱-۱-حمایت مدیریت
میزان ارتباط سازنده مدیران سازمان با کارکنان که به آنان کمک کرده و از آنان پشتیبانی می کنند را حمایت مدیران می خوانند(رضائیان،۱۳۸۴). حمایت مدیریت آنقدر حائز اهمیت است که برخی از صاحبنظران در طبقه بندی انواع فرهنگ سازمانی، فرهنگ حمایتی را یکی از انواع فرهنگهای سازمانی معرفی می کنند. در فرهنگ مبتنی بر حمایت، اعضای سازمان با مدیران رابطه نزدیکی دارند و سلسله مراتب محدود است (کارنیرو^[۲۳۶]، ۲۰۰۰).
۲-۷-۱-۲-حس تعلق سازمانی
میزان یا درجه ای که افراد،کل سازمان را معرف خود می دانند. هویت سازمانی توسط بعضی از صاحبنظران به عنوان احساس ادراک جمعی اعضای سازمان در مورد جنبه ها و ابعاد مختلف سازمان تعریف شده است،که این ادراکات جمعی عمیق و نسبتاً پایدار می باشد و موجب تفکیک سازمان از دیگر سازمانها می شود. تعلق سازمانی حدی است که اعضای سازمان خود را با کل سازمان نه با گروه خاصی یکی دانسته و دوست دارند که با آن، مورد شناسایی قرار گیرند. مواردی مانند، میزان تعهد و وفاداری به سازمان، احساس غرور و افتخار، تمایل به ماندن در سازمان و …… همه به علت حس تعلق سازمانی می باشد (ویگ^[۲۳۷]، ۱۹۹۹).
۲-۷-۱-۳-مشارکت در تصمیم گیری
عبارتست از چگونگی فرایند تصمیم گیری و مشارکت کارکنان در این فرایند.در سازمانهای خلاق مشارکت جمعی، بهره گیری از نظرات کارکنان و هم فکری در چارچوب سیستمهای ارتقا به طور گسترده ای رایج بوده و جزء فرهنگ سازمانی به شمار می رود. در یک تعریف کلی« مشارکت» را «ساختارتصمیم گیری» و «فعالیت داوطلبانه افراد و نیروها» بر اساس اداره و انتخاب و تفسیر در اوضاع و شرایط عینی تعریف کرده اند (مارتنسن^[۲۳۸]، ۲۰۰۰).
۲-۷-۲-فرآیندهای دانش
دانش فرآیندی خطی و ایستا نیست، برعکس، فرآیندی پویا و چرخه ایست و به کارکنانی نیاز دارد که دائما با اطلاعات سر و کار داشته باشند، دانش جدید کسب کرده و آنرا برای اصلاح تصمیمات به کار گیرند (گاندهی^[۲۳۹]، ۲۰۰۴). منظور از فرآیندها در مدیریت دانش، جمع آوری و سازماندهی دانش سازمانی و بهره برداری و حفاظت از این سرمایه های دانشی، می باشد. فرآیندهای مدیریت دانش در سازمان باید دارای این توانایی باشند که به طور اثر بخش و کارآمد دانش مورد نیاز جهت تحقق فرآیندهای کسب و کار سازمانی را پردازش کنند. دست اندرکاران دانش انواع مختلفی از فرایند دانش پایه را مطرح می کنند که متشکل از مراحل زیر است: در اختیار گرفتن، ذخیره سازی، پردازش، انتقال و تسهیم دانش.
۲-۷-۲-۱-پردازش دانش
دانش خام در مرحله پردازش به صورت دانش با ارزش سازمانی در می آید. پردازش شامل ذخیره سازی، پالایش، سازماندهی، تحلیل، مقایسه، هم بسته سازی،کاوشگری و یا انواع فنون می شود. این امر کمی فراتر از عنوان دهی به دانش را در بر می گیرد به گونه ای که دیگران بتوانند به سادگی در موقع نیاز آن را بازیابی کنند، یا اینکه مستلزم تحلیل پیچیده، پیشرفته و آماری باشد تا بتوان روابط و بینشهای پنهان در آن را کشف و آشکار ساخت.
به طور مشخص و دقیق به دو نوع پردازش نیاز است تا فرایند ایجاد دانش را از داده های خام سرعت بخشد:
۱)استخراج^[۲۴۰] : فرایند تعریف داده های هدف و گرفتن آنها از نظامهای تولید و پایگاههایی که داده ها در آن قرار دارند استخراج نام دارد. هدف این است که فقط داده های مطلوب استخراج شوند نه تمام داده های دیگر.

• آزﻣﻮدن ﮐﺎراﯾﯽ ﻧﻈﺮﯾﻪ ﻫﺎي ﻋﻠﻤﯽ در ﯾﮏ ﺣﻮزه ﺧﺎص؛

• ﺗﻌﯿﯿﻦ رواﺑﻂ ﺗﺠﺮﺑﯽ در ﯾﮏ ﻣﺤﺪوده ﺧﺎص؛

• اﻓﺰودن ﺑﻪ داﻧﺶ ﮐﺎرﺑﺮدي در ﯾﮏ زﻣﯿﻨﻪ ﺧﺎص؛

• ﭘﯿﺸﺒﺮد ﺗﺤﻘﯿﻖ و روش ﺷﻨﺎﺳﯽ در ﯾﮏ زﻣﯿﻨﻪ ﺧﺎص؛

• اراﺋﻪ ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ داﻧﺶ ﮐﺎرﺑﺮدي ﺗﺎﯾﯿﺪ ﺷﺪه در ﯾﮏ زﻣﯿﻨﻪ ﺧﺎص (ﺳﺮﻣﺪ و ﺑﺎزرﮔﺎن، .(1379

ﭘﮋوﻫﺶ ﺣﺎﺿﺮ از آﻧﺠﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﻫﺪﻓﺶ ﺑﺮرﺳﯽ ﺗﺎﺛﯿﺮ ﺳﺒﮑﻬﺎي رﻫﺒﺮي و ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﺑﺮ ﻧﯿﺖ ﺑﺮاي ﺗﺴﻬﯿﻢ داﻧﺶ ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ، ﺑﺮ اﺳﺎس ﻫﺪف، از ﻧﻮع ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت ﮐﺎرﺑﺮدي ﻣﺤﺴﻮب ﻣﯽﺷﻮد. ﭼﻮن ﻫﺪف ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت ﮐﺎرﺑﺮدي ﺗﻮﺳﻌﻪ داﻧﺶ ﺑﺮاي ﺑﮑﺎرﮔﯿﺮي در ﯾﮏ زﻣﯿﻨﻪ ﺧﺎص ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ. ﺑﻪ ﻋﺒﺎرت دﯾﮕﺮ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت ﮐﺎرﺑﺮدي ﺑﻪ ﺳﻤﺖ ﮐﺎرﺑﺮد ﻋﻤﻠﯽ داﻧﺶ ﻫﺪاﯾﺖ ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ (ﺳﺮﻣﺪ و دﯾﮕﺮان، :1379 .(79
-3 ﺗﺤﻘﯿﻖ ﻋﻤﻠﯽ:¹⁷⁸
ﻫﺪف اﯾﻦ ﻧﻮع ﺗﺤﻘﯿﻖ ﺑﺮ ﮐﺎرﺑﺮد ﻓﻮري ﻣﺘﻤﺮﮐﺰ اﺳﺖ و ﺑﻪ اﯾﺠﺎد ﻧﻈﺮﯾﻪ ﯾﺎ ﮐﺎرﺑﺮد ﻋﻤﻮﻣﯽ ﯾﺎﻓﺘـﻪ ﻫـﺎ ﺗﻮﺟﻬﯽ ﻧﺪارد. ﺗﺄﮐﯿﺪ آن ﺑﺮ ﺣﻞ ﻣﺸﮑﻼت ﻓﻮري و ﻣﻮﻗﻌﯿﺘﻬﺎي ﻣﺤﻠﯽ ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ.
ﺑﺮ اﺳﺎس ﻣﺎﻫﯿﺖ و روش، ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت ﻋﻠﻤﯽ را ﻣﯽ ﺗﻮان ﺑﻪ 5 ﮔﺮوه ﺗﻘﺴﯿﻢ ﺑﻨﺪي ﮐـﺮد ﮐـﻪ ﻋﺒﺎرﺗﻨـﺪ از: ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت ﺗﺎرﯾﺨﯽ، ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت ﺗﻮﺻﯿﻔﯽ، ﻫﻤﺒﺴﺘﮕﯽ، ﺗﺠﺮﺑﯽ و ﻋﻠﻤﯽ.
در اﯾﻦ ﻣﯿﺎن، ﺗﺤﻘﯿﻖ ﺗﻮﺻﯿﻔﯽ ﺷﺎﻣﻞ ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ روشﻫﺎﯾﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻫﺪف آنﻫﺎ ﺗﻮﺻﯿﻒ ﮐﺮدن ﺷﺮاﯾﻂ ﯾﺎ ﭘﺪﯾﺪهﻫﺎي ﻣﻮرد ﺑﺮرﺳﯽ اﺳﺖ. اﺟﺮاي ﺗﺤﻘﯿﻖ ﺗﻮﺻﯿﻔﯽ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺻﺮﻓﺎً ﺑﺮاي ﺷﻨﺎﺧﺖ ﺑﯿﺸﺘﺮ ﺷﺮاﯾﻂ ﻣﻮﺟﻮد ﯾﺎ ﯾﺎري دادن ﺑﻪ ﻓﺮآﯾﻨﺪ ﺗﺼﻤﯿﻢ ﮔﯿﺮي ﺑﺎﺷﺪ.
Action Research ^١٧٨
ﻓﺼﻞ ﺳﻮم- روش ﺗﺤﻘﯿﻖ ٧٨
ﺗﺤﻘﯿﻖ ﺗﻮﺻﯿﻔﯽ را ﻣﯽﺗﻮان ﺑﻪ دﺳﺘﻪﻫﺎي زﯾﺮ ﺗﻘﺴﯿﻢ ﮐﺮد:

• ﺗﺤﻘﯿﻖ ﭘﯿﻤﺎﯾﺸﯽ¹⁷⁹

• ﺗﺤﻘﯿﻖ ﻫﻤﺒﺴﺘﮕﯽ¹⁸⁰

• اﻗﺪام ﭘﮋوﻫﺸﯽ¹⁸¹

• ﺑﺮرﺳﯽ ﻣﻮردي¹⁸²

• ﺗﺤﻘﯿﻖ ﭘﺲ – روﯾﺪادي¹⁸³ (ﺳﺮﻣﺪ و ﺑﺎزرﮔﺎن، .(1379

ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت ﺗﻮﺻﯿﻔﯽ، ﺑﻪ دﻧﺒﺎل ﭼﮕﻮﻧﻪ ﺑﻮدن ﻣﻮﺿﻮع اﺳﺖ. ﺑﻪ ﻋﺒﺎرت دﯾﮕﺮ، اﯾﻦ ﺗﺤﻘﯿﻖ وﺿﻊ ﻣﻮﺟﻮد را ﺑﺮرﺳﯽ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ و ﺑﻪ ﺗﻮﺻﯿﻒ ﻣﻨﻈﻢ و ﻧﻈﺎﻣﺪار وﺿﻌﯿﺖ ﻓﻌﻠﯽ آن ﻣﯽ ﭘﺮدازد، وﯾﮋﮔﯿﻬـﺎ و ﺻـﻔﺎت آن را ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ و ارﺗﺒﺎط ﺑﯿﻦ ﻣﺘﻐﯿﺮﻫﺎ را ﺑﺮرﺳﯽ ﻣﯽ ﻧﻤﺎﯾﺪ. از وﯾﮋﮔﯿﻬﺎي ﺗﺤﻘﯿﻖ ﺗﻮﺻﯿﻔﯽ اﯾﻦ اﺳـﺖ ﮐﻪ ﻣﺤﻘﻖ دﺧﺎﻟﺘﯽ در ﻣﻮﻗﻌﯿﺖ، ﻧﻘﺶ و وﺿﻌﯿﺖ ﻣﺘﻐﯿﺮﻫﺎ ﻧﺪارد و آﻧﻬﺎ را دﺳﺘﮑﺎري و ﮐﻨﺘﺮل ﻧﻤـﯽ ﮐﻨﺪ. از ﻣﻬﻤﺘﺮﯾﻦ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت ﺗﻮﺻﯿﻔﯽ، ﺗﺤﻘﯿـﻖ ﭘﯿﻤﺎﯾﺸـﯽ اﺳـﺖ ﮐـﻪ، ﻫـﺪف آن ﺷـﻨﺎﺧﺖ ﺻـﻔﺎت، وﯾﮋﮔﯿﻬﺎ، ﻋﻘﺎﯾﺪ، ﻧﮕﺮﺷﻬﺎ، رﻓﺘﺎرﻫﺎ و ﺳﺎﯾﺮ ﻣﺴﺎﺋﻞ اﻓﺮاد ﯾﮏ ﺟﺎﻣﻌﻪ از ﻃﺮﯾﻖ ﻣﺮاﺟﻌﻪ ﺑﻪ آﻧﻬـﺎ، ﯾﻌﻨـﯽ روﺷﻬﺎي ﻣﯿﺪاﻧﯽ ﻧﻈﯿﺮ ﻣﺼﺎﺣﺒﻪ، ﭘﺮﺳﺸﻨﺎﻣﻪ و ﻣﺸﺎﻫﺪه ﻣـﯽ ﺑﺎﺷـﺪ. ﺑﻨـﺎﺑﺮاﯾﻦ در ﺗﺤﻘﯿـﻖ ﺗﻮﺻـﯿﻔﯽ ﻣﺤﻘﻖ ﺳﻌﯽ دارد ﮐﻪ راﺑﻄﻪ ﻣﺘﻐﯿﺮي را ﺑﺎ ﻣﺘﻐﯿﺮ دﯾﮕﺮ ﺑﯿﺎﺑـﺪ و در ﺟﺴـﺘﺠﻮي اﻃﻼﻋـﺎت دﻗﯿـﻖ در ﻣﻮرد وﯾﮋﮔﯿﻬﺎي آزﻣﻮدﻧﯽ ﻫﺎ، ﮔﺮوﻫﻬﺎ ﯾﺎ ﻣﻮﻗﻌﯿﺖ ﻫﺎي ﺧﺎص اﺳـﺖ. ﺑـﺎ ﺗﻮﺟـﻪ ﺑـﻪ ﻣﺒﺎﺣـﺚ ﻣﻄـﺮح ﺷﺪه، ﻣﯽ ﺗﻮان ﭘﯽ ﺑﺮد ﮐـﻪ وﯾﮋﮔﯿﻬـﺎي ﺗﺤﻘﯿـﻖ ﺣﺎﺿـﺮ ﺑـﻪ ﮔﻮﻧـﻪ اي اﺳـﺖ ﮐـﻪ اﺳـﺘﻔﺎده از روش ﺗﻮﺻﯿﻔﯽ- ﭘﯿﻤﺎﯾﺸﯽ را ﺗﻮﺟﯿﻪ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ.
Survey Research ^١٧٩ Co-relational Research ^١٨٠ Action Research ^١٨١ Case Study ^١٨٢ Ex-Post Facto Research ^١٨٣
ﻓﺼﻞ ﺳﻮم- روش ﺗﺤﻘﯿﻖ ٧٩
-3-3 ﻓﺮآﯾﻨﺪ دﺳﺘﯿﺎﺑﯽ ﺑﻪ ﻣﺪل ﻣﻔﻬﻮﻣﯽ
ﻣﺪل ﻣﻔﻬﻮﻣﯽ اﺳﺘﻔﺎده ﺷﺪه در اﯾﻦ ﭘﮋوﻫﺶ ﺑﯿﺸﺘﺮ ﺑﺮ اﺳﺎس ﻣﻘﺎﻻت و ﭘﮋوﻫﺶ ﻫﺎﯾﯽ ﺷﮑﻞ ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ ﮐﻪ اﻋﺘﺒﺎر ﻋﻠﻤﯽ آﻧﻬﺎ ﮐﺎﻣﻼ واﺿﺢ اﺳﺖ. ﺑﺎ اﯾﻦ ﺣﺎل از آﻧﺠﺎ ﮐﻪ اﯾﻦ ﻣﺪل ﺗﻮﺳﻂ ﻣﺤﻘﻖ ﺗﻮﺳﻌﻪ ﯾﺎﻓﺘﻪ اﺳﺖ، ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﺑﺮرﺳﯽ ﻗﺎﺑﻠﯿﺖ اﻋﺘﺒﺎر آن، ﺗﻮﺳﻂ 13 ﻧﻔﺮ از ﺧﺒﺮﮔﺎن و اﺳﺎﺗﯿﺪ داﻧﺸﮕﺎﻫﯽ و ﻣﺪﯾﺮان ﻣﺮﺗﺒﻂ ﻣﻮرد ﺑﺮرﺳﯽ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺖ و ﭘﺲ از اﻋﻤﺎل ﻧﻈﺮات آﻧﺎن و ﺗﻐﯿﯿﺮاﺗﯽ ﺟﺰﺋﯽ ﺑﻪ ﺗﺎﯾﯿﺪ ﻧﻬﺎﯾﯽ ﺧﺒﺮﮔﺎن رﺳﯿﺪه و در اﯾﻦ ﭘﮋوﻫﺶ ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺖ.
-4-3 روشﻫﺎي ﮔﺮدآوري اﻃﻼﻋﺎت
-1-4-3 ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪاي
در اﯾﻦ ﺗﺤﻘﯿﻖ از ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪاي ﺑﻪ ﻃﻮر ﮔﺴﺘﺮدهاي اﺳﺘﻔﺎده ﺷﺪه اﺳﺖ ﮐﻪ اﯾﻦ ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﺷﺎﻣﻞ ﺑﺮرﺳﯽ ﭘﺎﯾﺎن ﻧﺎﻣﻪﻫﺎ و ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت ﻣﻮﺟﻮد و ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑﺎ ﻣﻮﺿﻮع، ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﻣﻘﺎﻻت و ﮐﺘﺐ ﻻﺗﯿﻦ و ﻓﺎرﺳﯽ ﻣﺮﺗﺒﻂ ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ.
-2-4-3 ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﻣﯿﺪاﻧﯽ
روش دﯾﮕﺮي ﮐﻪ در اﯾﻦ ﭘﮋوﻫﺶ ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ، روش ﻣﯿﺪاﻧﯽ ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﭘﺮﺳﺸﻨﺎﻣﻪ اﺳﺖ. از روش ﻣﯿﺪاﻧﯽ ﺑﺮاي ﮔﺮدآوري داده ﻫﺎي ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ زﻣﺎن ﺣﺎل اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽﺷﻮد و در اﯾﻦ روش ﭘﮋوﻫﺸﮕﺮ در ﺷﺮاﯾﻄﯽ ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ ﺑﺘﻮاﻧﺪ ﻣﺘﻐﯿﺮﻫﺎي ﻣﺤﯿﻂ را دﺳﺘﮑﺎري ﮐﻨﺪ و ﮐﻨﺘﺮل ﮐﻤﺘﺮي ﺑﺮ ﻣﺤﯿﻂ ﭘﮋوﻫﺶ دارد. ﭘﯿﺶ ﻓﺮض اﺻﻠﯽ اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺎ ﺑﻪ ﮐﺎرﮔﯿﺮي دﻗﯿﻖ روشﻫﺎي ﻋﻠﻤﯽ ﻣﯽ ﺗﻮان از ﻃﺮﯾﻖ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﯾﮏ ﻧﻤﻮﻧﻪ، ﺑﻪ ﺗﻌﻤﯿﻢ ﻧﺘﺎﯾﺞ آن ﺑﻪ ﯾﮏ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺑﺰرگ ﺗﺮ ﻧﺎﺋﻞ ﺷﺪ(ﮐﻮﻣﺎر، .(1374 اﺑﺰار ﭘﮋوﻫﺶ در اﯾﻦ ﺗﺤﻘﯿﻖ ﭘﺮﺳﺸﻨﺎﻣﻪ اﺳﺖ. ﭘﺮﺳﺸﻨﺎﻣﻪ ﯾﮑﯽ از اﺑﺰارﻫﺎي اﺻﻠﯽ ﺑﺮاي ﮔﺮدآوري دادهﻫﺎي ﻻزم در ﭘﯿﻤﺎﯾﺶ، ﺑﻪ وﯾﮋه ﭘﯿﻤﺎﯾﺶﻫﺎي ﺑﺰرگ ﻣﻘﯿﺎس
ﻓﺼﻞ ﺳﻮم- روش ﺗﺤﻘﯿﻖ ٨٠
اﺳﺖ. اﯾﻦ اﺑﺰار ﭘﮋوﻫﺶ، روﺷﯽ ﻣﻮﺛﺮ ﺑﺮاي ﮔﺮدآوري داده ﻫﺎ ﺑﻪ ﺷﮑﻞ ﺳﺎﺧﺖ ﯾﺎﻓﺘﻪ و ﻗﺎﺑﻞ ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﺑﻪ ﺣﺴﺎب ﻣﯽ آﯾﺪ (دواس، .(1376
ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﺗﺤﻠﯿﻞ ﮐﻤﯽ اﻃﻼﻋﺎت و ﻧﯿﺰ ﺟﻤﻊآوري و اﺳﺘﻔﺎده از دﯾﺪﮔﺎه ﻫﺎ و ﻧﮕﺮش ﮐﺎرﮐﻨﺎن ﺣـﻮزه ﻓﻨﺎوري اﻃﻼﻋﺎت، از ﻃﺮﯾﻖ ﭘﺮﺳﺸـﻨﺎﻣﻪ اﻗـﺪام ﮔﺮدﯾـﺪ. ﺑـﻪ ﻣﻨﻈـﻮر ﺗﻬﯿـﻪ و ﺗـﺪوﯾﻦ ﭘﺮﺳﺸـﻨﺎﻣﻪ ی ﺗﺤﻘﯿﻖ، از ﭘﺮﺳﺸﻨﺎﻣﻪ ﻫﺎي اﺳﺘﺎﻧﺪارد اﺳﺘﻔﺎده ﺷﺪه اﺳـﺖ. ﭘﺮﺳﺸـﻨﺎﻣﻪ ﭼﻨـﺪ ﻋـﺎﻣﻠﯽ رﻫﺒـﺮي¹⁸⁴ ،
ﭘﺮﺳﺸﻨﺎﻣﻪ اي ﻣﻌﺘﺒﺮ و اﺳﺘﺎﻧﺪارد اﺳﺖ ﮐﻪ ﺗﻮﺳﻂ ﺑﺎس و آووﻟﯿﻮ ﺗﻮﺳﻌﻪ داده ﺷﺪه اﺳﺖ. ﻫﻤﭽﻨـﯿﻦ از دو ﭘﺮﺳﺸﻨﺎﻣﻪ اﺳﺘﺎﻧﺪارد دﯾﮕﺮ ﺑﺮاي ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ و ﻧﯿﺖ ﺑﺮاي ﺗﺴﻬﯿﻢ داﻧﺶ اﺳـﺘﻔﺎده ﺷـﺪه اﺳﺖ. ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ اﯾﻦ ﺳﻪ ﭘﺮﺳﺸﻨﺎﻣﻪ در ﻗﺎﻟﺐ ﯾﮏ ﭘﺮﺳﺸﻨﺎﻣﻪ ﮐﻠﯽ ﺗﺪوﯾﻦ ﮔﺸﺖ و در ﻣﯿـﺎن 25 ﻧﻔـﺮ از اﻋﻀﺎي ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺟﻬﺖ ﭘﯿﺶ آزﻣﻮن ﺗﻮزﯾﻊ ﮔﺮدﯾﺪه و ﺳﭙﺲ ﺟﻬـﺖ ﺗﻮزﯾـﻊ ﻧﻬـﺎﯾﯽ ﻣﯿـﺎن اﻋﻀـﺎي ﻧﻤﻮﻧﻪ آﻣﺎده ﮔﺮدﯾﺪ. در ﺗﺤﻘﯿﻖ ﺣﺎﺿﺮ ﭘﺮﺳﺸﻨﺎﻣﻪ ﻫﺎ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻣﺮاﺟﻌـﻪ ﺣﻀـﻮري ﺗﮑﻤﯿـﻞ ﮔﺮدﯾـﺪ. ﻣﺄﻧﻮس ﺑﻮدن ﭘﺎﺳﺦ دﻫﻨﺪﮔﺎن ﺑﺎ ﺳﺌﻮاﻻت ﭘﺮﺳﺸـﻨﺎﻣﻪ ودرك ﺻـﺤﯿﺤﯽ ﮐـﻪ در روﯾـﺎروﯾﯽ ﺑـﺎ آﻧﻬـﺎ ﻣﺸﺎﻫﺪه ﮔﺮدﯾﺪ ، رواﯾﯽ ﺳﺌﻮاﻻت ﻓﻮق را ﺗﺎﯾﯿﺪ ﻣﯽ ﻧﻤﺎﯾﺪ. ﺑﺎ وﺟﻮد اﯾﻨﮑﻪ ﭘﺮﺳﺸﻨﺎﻣﻪ ﺗﻨﻈـﯿﻢ ﺷـﺪه ﺑﺮاي ﮔﺮوه ﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ ﭘﺎﺳﺦ دﻫﻨﺪﮔﺎن اﺳﺘﻔﺎده ﮔﺮدﯾـﺪه اﺳـﺖ ﺳـﻌﯽ ﺷـﺪ ﺗـﺎ در اﯾـﻦ ﻃﺮاﺣـﯽ ﺳﺌﻮاﻻت و ﺑﯿﺎن ﻣﻔﺎﻫﯿﻢ آﻧﭽﻨﺎن ﻋﻤﻞ ﺷﻮد ﮐـﻪ ﻣﺸـﮑﻠﯽ ﺧـﺎص ﭘـﯿﺶ ﻧﯿﺎﯾـﺪ ودر در ﻧـﺰد ﭘﺎﺳـﺦ دﻫﻨﺪﮔﺎن ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻗﺎﺑﻞ اﺳﺘﻔﺎده ﺑﺎﺷﺪ.
-5-3 ﺳﺎﺧﺘﺎر ﭘﺮﺳﺸﻨﺎﻣﻪ
ﭘﺮﺳﺸﻨﺎﻣﻪ از ﺳﻪ ﺑﺨﺶ ﺗﺸﮑﯿﻞ ﺷﺪه اﺳﺖ. در ﺑﺨﺶ اول اﻃﻼﻋﺎت ﻓﺮدي ﭘﺎﺳﺦ دﻫﻨـﺪﮔﺎن ﺷـﺎﻣﻞ ﻣﻌﯿﺎرﻫﺎي ﻫﻤﭽﻮن ﺳﻦ ، ﺟﻨﺴﯿﺖ ، ﻣﯿﺰان ﺗﺤﺼﯿﻼت ، درآﻣﺪ، ﺳﺎﺑﻘﻪ ﮐﺎر و … ﻣﻮرد ﭘﺮﺳﺶ ﻗـﺮار ﻣﯽ ﮔﯿﺮد. در ﺑﺨﺶ دوم، 36 ﺳﻮال ﻣﻄﺮح ﺷﺪه اﺳﺖ ﮐـﻪ در آﻧﻬـﺎ ﺑـﻪ ﺑﺮرﺳـﯽ ﺳـﺒﮑﻬﺎي رﻫﺒـﺮي
MLQ (Multifactor Leadership Questionaire) ^١٨٤
ﻓﺼﻞ ﺳﻮم- روش ﺗﺤﻘﯿﻖ ٨١
ﻣﺪﯾﺮان از دﯾﺪﮔﺎه ﮐﺎرﺷﻨﺎﺳﺎن ﻣﯽ ﭘﺮدازﯾﻢ. در ﺑﺨﺶ ﺳﻮم 16 ﺳﻮال ﻣﻄـﺮح ﺷـﺪه اﺳـﺖ ﮐـﻪ ﺑـﻪ ﺑﺮرﺳﯽ ﺷﺎﺧﺼﻬﺎي ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ و ﻧﯿﺖ ﺑﺮاي ﺗﺴﻬﯿﻢ داﻧﺶ ﻣﯽ ﭘﺮدازد. در ﺟـﺪاول 1-3 و -3 2 و 3-3 ﺗﻘﺴﯿﻢ ﺑﻨﺪي ﺳﻮاﻻت ﭘﺮﺳﺸﻨﺎﻣﻪ ﺑﺮﺣﺴﺐ ﻣﺘﻐﯿﺮﻫﺎي ﺳﺒﮏ رﻫﺒﺮي، ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ و ﻧﯿﺖ ﺑﺮاي ﺗﺴﻬﯿﻢ داﻧﺶ آورده ﺷﺪه اﺳﺖ.

رﻫﺒﺮي ﺳﺒﮏ