(سوالات ۵تا۱۰ پرسشنامه شماره ۲)
(Learning and Growth Perspective) منظر یادگیری و رشد
توانایی یک سازمان در نوآوری ،بهبودویادگیری مستقیما"باارزش آن بعنوان یک سازمان گره می خورد.یک سازمان زمانی می تواند رشد ونوآوری داشته باشد که قادر به توسعه مهارتها ورهبری خودباشد واز اشتباهات خود ورفتار سایر سازمانها درس بگیرد وبتواند برای خودروشهای جدیدی ایجاد کند؛ درواقع یادگیری برای سازمانها مانند نفسکشیدن ،بدون وقفه حیات برای ادامه زندگی وفعالیت (علی احمدی وهمکاران،۱۳۸۲،ص۳۴۳).

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

برای عملیاتی نمودن این متغییر از شاخص هایی به شرح زیر استفاده گردیده است :
۱)ایجاد مراکز آموزشی و پژوهشی مرتبط با سازمان
۲)سمینار و همایشهای اموزشی مرتبط با سازمان
۳)برگزاری دوره آموزش آشنائی با قوانین و مقررات و بخشنامههای سازمان
۴)برگزاری کلاس های آمادگی با فناوری جدید
۵)ارائه تسهیلات آموزشی
(سوالات ۱۰تا۱۵ پرسشنامه شماره ۲)
فصل دوم
ادبیات پژوهش
۲-۱٫مقدمه
امروزه مدیران در جستجوی یک راه حل جامع قابل اعتماد و انعطاف پذیر جهت ارزیابی عملکرد سازمان خود بوده تا ضمن حصول از اجرای استراتژی خود بتوانند اطلاعات دقیق وکافی از جایگاه امروز خویش را به دست آورده و با نگاه به آینده موجبات ارتقا و بهبودسازمان خود رافراهم آورند. شیوه ارزیابی باید قادر باشد که وضعیت یک سازمان را نسبت به اهداف سازمان (به لحاظ فاصله تا هدف) در هر لحظه ارائه نمایند و همچنین جایگاه سازمان را در ارتباط با محیط پیرامون (بازار ،رقبا و سازمان های دیگر)مشخص کند. علاوه بر اینها نشانگر میزان اثر بخشی کلیه فعالیت های صورت گرفته در سازمان نیز باشد(ابن رسول وهمکاران،۱۳۸۶،ص۲).
ارزیابی عملکرد از طریق روش های سنتی وضعیت شرکت را در مقایسه با روند گذشته ،وضعیت رقبا و اهداف از پیش تعیین شده مورد بررسی قرار داده ،و از نتایج آن جهت شناسایی نقاط ضعف و قوت تدوین برنامه ها و اهداف آتی و نیز اعطای پاداش عملکرد به مدیران و کارمندان استفاده می شود (نادی قمی و زارع، ۱۳۸۲،ص ۷).
برای مدت طولانی ارزیابی عملکرد سازمانها تنها با اتکا بر معیارهای مالی از قبیل سود هر سهم(EPS)^[1] ،نرخ بازده دارایی ها (ROI)²،ارزش افزوده اقتصادی(EVA)³ …. و مبتنی بر اطلاعات و اعداد و ارقام حسابداری انجام می پذیرفت. هرگونه بهبود در روش ارزیابی نیز تنها از طریق بهبود در معیارهای مالی حاصل می شد . شناسایی معیار ROIبه عنوان یک معیار نسبت به EPS و به دنبال آن EVA به عنوان یک معیار کامل تر نسبت به هر دو معیار قبلی به جهت لحاظ کردن نرخ هزینه سرمایه در ارزیابی عملکرد واحد اقتصادی ،نمونه ای از این قبیل بهبودها به شمار میآید. اما در این شیوه که نگرشی است صرفا مالی است معیارهای کیفی موثر برآینده بنگاه اقتصادی نظیر رضایت مشتری، آموزش و یادگیری مستمر کارکنان ویا بهبود فرایند ها …. در نظر گرفته نمی شد(ابن رسول و رضایی ،۱۳۸۳،ص ۴۳). با گذشت زمان و توجه بیشتر به اهمیت ارزیابی عملکرد سازمان ها شیوه جدیدی تحت عنوان روش ارزیابی متوازن (BSC)¹ ارائه گردید که در آن عملکرد سازمان از چهار منظر مالی ،مشتری ،فرایند داخلی و یادگیری و رشد مورد توجه و ارزیابی قرار می گیرد . این شیوه ارزیابی که نگرشی جامع و کامل به ابعاد مختلف سازمان دارد توسط دو دانشمند به نامهای کاپلان و نورتون پیشنهاد گردید که مشروح آن درکتابی با عنوان سازمانهای استراتژی محور(Strategy Focused Organization ) در سال ۲۰۰۱ انتشار یافته است .
در این فصل نخست تاریخچه و مفاهیم کلی مرتبط با پژوهش ارائه می شود ،سپس ادبیات پژوهش در جهان و ایران مورد واکاوی قرار میگیرد و سر انجام پس از نقد و نتیجه گیری از بررسی ادبیات پژوهش، مبانی نظری و چارچوب نظری این مطالعه شرح داده میشود .
۲-۲٫تاریخچه و مفاهیم مرتبط با پژوهش
اولین گام در ایجاد و توسعه مدیریت استراتژیک در اواخر نیمه قرن بیستم برداشته شده زمانی که موسسات مختلف برای تعیین وضعیت آینده کسب وکار خود تصمیم گرفتند فعالیت های خود را بر اساس شیوهای نظام مند مشخص و روشن نهند(Ansoff,1984). بدین گونه ایجاد و توسعه یک برنامه متکی بر پیش بینی آینده به صورت درازمدت را می توان به عنوان نقطه آغاز مدیریت استراتژیک به شمار آورد.
Hunger & wheelen ،(۲۰۰۱)نحوه تکامل مدیریت استراتژیک را به چهار دوره به شرح زیر تقسیم نمودهاند :
مرحله اول:برنامه ریزی مالی ،با هدف اعمال کنترل عملیاتی بهتر از طریق تلاش برای تامین بودجه .
مرحله دوم :برنامه ریزی مبتنی بر پیشبینی با هدف برنامه ریزی موثر برای رشد سازمان براساس پیش بینی آینده.
مرحله سوم :برنامه ریزی با تاکید بر محیط خارجی با هدف تامین خواسته ها و سلایق بازار .
مرحله چهارم : مدیریت استراتژیک با هدف کسب مزیت رقابتی و آینده ای موفق از طریق مدیریت تمام منابع .
۲-۲-۱٫ عناصر اصلی فرایند مدیریت استراتژیک
مدیریت استراتژیک از چهار عنصر اساسی:
۱)بررسی محیطی ۲)تدوین یا برنامه ریزی استراتژیک
۳)اجرای استراتژی ۴)ارزیابی و کنترل
شکل می یابد. در بررسی در جهت شناخت عوامل استراتژیک یا به عبارت روشنتر نقاط قوت و ضعف داخلی سازمان و فرصت ها و تهدیدات محیط بیرونی سازمان تلاش می شود در تدوین استراتژی ضمن تعیین ماموریت سازمان ،اهداف بلند مدت و استراتژی سازمان با توجه به نقاط قوت ،ضعف ،فرصت ها و تهدیدات طرح ریزی و مشخص شوند .در مرحله اجرا زمینه های لازم برای اجرای موفقیت آمیز استراتژیها از قبیل تعیین برنامه های اجرایی ،خط مشی ها ،بررسی ساختار و نحوه تخصیص منابع فراهم و برنامه های اجرایی توسط واحد های وظیفه ای به اجرا گذارده میشوند و سرانجام در مرحله ارزیابی به شیوهای جامع پیشبرد برنامهها کنترل و ارزیابی میشوند ، از آنجا که این مطالعه به شیوه ارزیابی متوازن تمرکز دارد در این زمینه به ارائه مطالبی دقیق تر و مشخص تر به شرح زیر می پردازیم .
۲-۲-۲٫مدیریت استراتژیک
فرایند مدیریتی است که برمبنای نگرش استراتژیک قادر باشد موضوعات استراتژیک سازمان را شناسایی و تحلیل کند سپس هدف گذاری نموده و رسالت ها و اهداف سازمان را بشناسد. آنگاه استراتژی مناسب را انتخاب کند( ابن رسول وهمکاران ،۱۳۸۶،ص ۳).به عبارت دیگر مدیریت استراتژیک عبارت است از شناخت و تجزیه و تحلیل محیطی(داخلی و بیرونی )به منظور انتخاب ،اجرا و ارزیابی تصمیمات عمده سازمانی در موقعیت های مختلف محیطی و با اثربخشی و کارایی لازم (Hunger&wheelen,2001).
۲-۲-۳٫استراتژی
عبارت است از تعریف حوزه رقابتی سازمان در قالب یک مجموعه منسجم از مقاصد و نیات و جهت گیری موسسه ،هدفهای بنیادی ،سیاستها ،و زنجیره اقدام ها و برنامه های لازم ، برقراری تعامل میان تهدیدها و فرصتهای بیرونی و نقاط قوت وضعف داخلی برای دستیابی به برتری پایدار رقابتی (ابن رسول و همکاران ،۱۳۸۶،ص۲). استراتژی یک فرایند مداوم است یک استراتژی یک “فرضیه “از آنچه آینده به آن شبیه خواهد بود به علاوه روشهایی که برای رسیدن به آینده به کار می بریم می باشد(ساسانی ،۱۳۸۰،ص۱۴).
۲-۲-۴٫تاریخچه ارزیابی عملکرد
سابقه ارزیابی به گذشته های بسیار دور بر میگردد. مطالعات نشان می دهد که ارزیابی همواره در شکلگیری اجتماعات بشری تحت عنوان قبایل ،پدیده تقسیم کار در بین اعضای قبیله در مواردی نظیر شکار ،ایجاد مکان استراحت و غیره وجود داشته است . در این دوران ارزیابی عملکرد به صورت ابتدایی موجود بوده است به گونه ای که افراد موفق به گرفتن پاداش یا احتمالا ترفیع نایل می شدند.نظام ارزیابی به صورت رسمی درسطح فردی و سازمانی از سال ۱۸۰۰میلادی توسط رابرت اون در اسکاتلند درصنعت نساجی برای اولین بارمطرح گردید .به طوری که کالاهای تولید شده با بهره گرفتن از چوب هایی در رنگ های مختلف درجه بندی شدند که این کار در واقع نوعی ارزیابی کیفیت بوده است(سازمان مدیریت و برنامه ریزی موضوع ارزیابی عملکرد ،۱۳۸۲،ص ۴-۳).
جدول ۲-۱: تاریخچه ارزیابی عملکرد(مجیبی ،۱۳۸۴،ص ۱۷)

۵- به علت اینکه در سمت جنوب در تابستان نورش کم می شود ونسبت به زمستان مقدار انرژی گرمایی که خورشید می دهد کمتر است اشکالی برای قرارگیری پنجره در جنوب وجود ندارند.

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

۶- برای ایجاد کوران در فضای داخلی ساختمان بهتر است برای استفاده از باد ساختمان ها را در جهت بادهای مطلوب بسازند
۷- تعبیه درهای ارتباطی بین اتاقها و استفاده از دیوارهای قابل کنترل به منظور هدایت جریان هوا به همه اتاقها.
۸- برای محافظت ساختمانها در برابر تابش در فصول گرم سال استفاده از رنگ روشن در روی دیوارها و بامهای روبه تابش آفتاب و استفاده از درختان خزان دار برای ایجاد سایه بر روی ساختمان و خنک سازی در مواقع گرم سال.
۹- برای کاهش اتلاف حرارت در ساختمان استفاده از پلانهای متراکم و فشرده.
۱۰- پیش بینی فضاهای گرمازا مثل آشپزخانه در مرکز پلان ساختمان و استفاده از شیشه های دوجداره در بعضی مواقع ۳ جداره.
۱۱- استفاده از انواع مختلف پرده شبکه های عایق متحرک ودریچه پشت پنجره به منظور جلوگیری از اتلاف حرارت ساختمان از بازشوها.
۱۲- برای استفاده از انرژی خورشید درگرمایش ساختمان سازماندهی پلان به صورتی که امکان نفوذ آفتاب به فضاهای داخلی فراهم آید استقرار ساختمان در جهت تابش حداکثر انرژی خورشیدی در مواقع سرد و استفاده از پنجره ها و نوگیری های سقفی رو به آفتاب زمستانی
۱۳- استفاده از مصالح ساختمانی با ظرفیت حرارتی زیاد و سطوح تیره رنگ در بخش های آفتابگیر ساختمان.
۱۴- برای محافظت ساختمان در برابر بارش چون بیشترین میزان بارش در شهر لنگرود در ماه های سرد سال می باشد پس بهتر است برای محافظت از ساختمانها در برابر بارش در این فصول اقداماتی صورت گیرد به این منظور باید توجه به جهت وزش بادهای توام با باران در انتخاب جهت استقرار ساختمان.
۱۵- پیش بینی آبروهای مناسب در اطراف بام برای جمع آوری آب باران و هدایت آن به زمین.
۱۶- پیش بینی جلوآمدگی برای بامها یا ایجاد ایوانهای عریض در اطراف ساختمان.
۱۷- پیش بینی سایه بانهای عریض و به هم پیوسته برای پنجر ها و بازشوهایی که خارج از سرپوشیده های یا ایوانها قرار دارند.
۱۸- به علت وجود باران در این منطقه باید از سقف های شیب دار استفاده کرد تا باران به راحتی تخلیه شود. برای استفاده از نور خورشید وقتی سقف شیب دار باشد نور بیشتری دریافت می کند در نتیجه اثر گرمایش و سرمایش بهتر است اما اگر سقف مسطح باشد درصد انرژی دریافتی کمتر است پس بهتر است سقفها دارای شیب باشند تا استفاده از نور خورشید بیشتر و بهتر باشد.
۵-۴- نتایج پژوهش
۵-۴-۱- پاسخ‌ها
با توجه به مطالعه حاضر۷۵ درصد از مراکزآموزشی کمتر از ۲۰۰ نفردانش آموز و ۲۵ درصد آن بین ۲۰۰ تا ۵۰۰ نفر دانش آموز دارند.
در خصوص مساحت کل زمین مدارس مورد نظر، ۴۰ درصد از مدارس بین۱۰۰۰ تا۲۰۰۰ متر مربع وسعت دارند و ۵۰ درصد از مدارس وسعت زمینشان بین ۳۰۰۰-۲۰۰۰ متر مربع و ۱۰ درصد بیش از ۳۰۰۰ مترمربع وسعتشان می باشد.
در خصوص تعداد طبقات ساختمان مدارس شهر لنگرود، ۷۵ درصد ساختمانها دو طبقه می باشند، ۲۰ درصد از ساختمانها نیز سه طبقه بوده، و۵ درصد نیز ویلایی هستند.
در خصوص مواد و مصالح ساختمانهای آموزشی شهر لنگرود، ۷۵ سنگ، آجر، آهن و ۲۵ درصد بقیه بتن، اسکلت فلزی و آجر می باشد.
بر اساس بررسیهای بعمل آمده ۴۵ درصد از مدارس نوساز و ۳۵ درصد مرمتی و۲۰ درصد تخریبی می‎باشند.
از نظر جهات جغرافیایی ساختمان مدارس شهر لنگرود حدود ۶۵ درصد از مدارس شمالی- جنوبی میباشند و همچنین ۱۵ درصد از مدارس نیز جنوبی-شمالی و ۱۰ غربی- شرقی و ۱۰ غربی- شرقی می باشند.
از نظر ابعاد و اندازه کلاس های مدارس شهر لنگرود در حدود ۸۰ درصد از ابعاد و اندازه کلاس های مدارس شهر لنگرود مناسب و ۱۵ درصد بسیار مناسب و۵ درصد نامناسب می باشند.
در رابطه با سیستم گرمایشی و سرمایشی و نورگیری مدارس در فصول مختلف شهر لنگرود ۹۰ درصد مناسب، ۳۷ درصد نامناسب می باشند.
در رابطه با جهت گیری و اصول معماری ساختمان در مدارس شهر لنگرود۷۵ درصد مناسب، ۱۵ درصد نامناسب و ۱۰ بسیار مناسب می باشد.
از نظر همجوای مدارس متوسطه به کاربری های شهری در شهر لنگرود ۸۱ درصداز مدارس داخل بافت مسکونی قرار دارند، ۳۱ درصد از مدارس همجوار با مراکز تجاری هستند، ۱۶ درصد از مدارس نیزهمجوار فضاهای ورزشی می باشند، ۹ درصد از مدارس شهر لنگرود در جوار مراکز بهداشتی و درمانی قراردارد، ۹درصد در جوار مراکز اداری قرار دارند. ۶ درصد از مدارس در جوار پارک و فضای سبز و مراکز فرهنگی مانند کتابخانه هستند. همچنین ۳ درصد مدارس نیزدر جوار صنایع و کارگاهها قرار دارند و۳درصد از مدارس نیز در جوار مکانهای مذهبی قراردارند.
در ارتباط با تاسیسات و تجهیزات گرمایشی و سرمایشی مدارس شهر لنگرود، ۴۴ درصد از مدارس دارای پنکه وبخاری هستند، ۴۱ درصداز بخاری گازی وکولر استفاده می کنند و ۱۲ درصد نیز دارای شوفاژ وپنکه سقفی می باشد. و ۳ درصد هم دارای بخاری کولروپنکه می باشند.
ساخت مدارس شهر لنگرود از نظر اصول طراحی اقلیمی به این شکل بوده است که، ۹۰درصد دارای طراحی اقلیمی نبوده و فقط۱۰ درصد اصول طراحی اقلیمی را رعایت کرده بودند.
از نظر همسازی فضاهای آموزشی و فرهنگی با اقلیم در شهر لنگرود، ۶۰ درصد بطور متوسط همساز با اقلیم و۴۰ درصد زیاد همساز با اقلیم می باشد.
در نهایت اینکه در رابطه با بهتر شدن فضاهای آموزشی و فرهنگی از نظر همسازی با آب و هوا منطقه پیشنهادات زیر ارائه شد:

عملکرد
۲-۱-۱ ) مقدمه
امروزه اندازه گیری عملکرد^[۵۱] به یک فعالیت عادی و البته ضروری در زندگی روزمره افراد ، شرکت های تجاری^[۵۲] و سازمان ها^[۵۳] تبدیل گردیده است (تیموری و علی اکبری،۱۳۸۸،ص ۵). اهمیت و نقش مهم اندازه گیری عملکرد برای شرکت ها و سازمان های دولتی و خصوصی کاملاً آشکار است زیرا اندازه گیری عملکرد از جمله بهترین راه های به دست آوردن اطلاعات لازم برای تصمیم گیری های منطقی در واحد های کسب و کار می باشد (Propper et al., 2003, p10).

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

رشد و توسعه روز افزون شرکت ها از یک سو و تغییرات سریع و عمیق شرایط محیطی از سوی دیگر این واحد ها را وادار به پذیرش مفهوم رقابت و رقابتی شدن نمود به طوری که شرط بقا برای شرکت ها ارتقای عملکرد آن ها شده است. بدیهی است در چنین شرایطی تنها شرکت هایی که رویکرد استراتژیک^[۵۴] داشته باشند می توانند به حیات خود ادامه دهند. اما آنچه مسلم است این است که وجود استراتژی به تنهایی کافی نیست بلکه اجرا و کنترل استراتژی ها است که شرکت را به جلو پیش می برد. تجربه نشان داده است که غالب شرکت هایی که شکست خورده اند در اثر ضعف در استراتژی ها نبوده بلکه در اثر اجرا نشدن یا اجرای ضعیف استراتژی ها و عدم کنترل بر آن ها بوده است.اگر استراتژی ها به درستی تدوین شوند ، ولی به طور مناسب به سطح فرایند ها و فعالیت های شرکت مرتبط نشوند آن گاه مدیران عملیاتی به عبارتی بدنه اجرایی شرکت از استراتژی دور شده و در نتیجه بین عملکرد و استراتژی ها واگرایی ایجاد می شود. استقرار نظام اندازه گیری عملکرد^[۵۵] خطر وقوع این واگرایی را به حداقل رسانده و از اتلاف وقت و منابع شرکت ها جلو گیری می کند (غلامی و همکاران،۱۳۸۷، ص۱).
در دنیای رقابتی امروز شرکت ها در هر محیطی که فعالیت می نمایند ، دائماً نیازمند بهبود عملکرد بوده و باید تمام تلاش خود را در جهت دستیابی به تعالی عملکرد به کار گیرند. لذا اهمیت پرداختن به عملکرد از سوی مدیریت همواره به عنوان یک وظیفه اساسی مطرح بوده است(پاکپور رودسری،۱۳۸۷، ص۱۷). بخشی از شاخص های عملکرد سازمانی ، شاخص های مالی است که جهت اندازه گیری عملکرد مالی مورد استفاده قرار می گیرند(حسن زاده و همکاران ،۱۳۸۸، ص۱۸۹). بدون بررسی و کسب آگاهی از میزان پیشرفت و دستیابی به اهداف و بدون شناسایی چالش های پیش روی شرکت و کسب بازخورد و اطلاع از میزان اجرای سیاست های تدوین شده و شناسایی مواردی که به بهبود جدی نیاز دارند ، بهبود مستمر عملکرد میسر نخواهد شد و تمامی موارد مذکور بدون اندازه گیری و ارزیابی امکان پذیر نیست. در نگاه کلی موضوع اصلی در تمام تجزیه و تحلیل های سازمانی ، عملکرد است و بهبود آن نیز مستلزم اندازه گیری است و از این رو سازمان یا شرکتی بدون نظام اندازه گیری عملکرد قابل تصور نمی باشد(پاکپور رودسری،۱۳۸۷، ص۱۸).
۲-۱-۲ ) تشریح مفهوم عملکرد
در ضرورت تشریح و تعریف مفهوم واژه ی عملکرد^[۵۶] باید خاطر نشان نمود که جایگاه این واژه از آن جا حائز اهمیت است که تنها با تعریف و تشریح عملکرد است که می توان آن را ارزیابی و همچنین مدیریت نمود. این اعتقاد وجود دارد که عملکرد تنها در یک فضای تصمیم گیری^[۵۷] ، معنی پیدا می کند(تیموری و علی اکبری،۱۳۸۸، ص۹). به بیان دیگر عملکرد ، نتایج قابل اندازه گیری تصمیمات و اقدامات سازمانی است که نشان دهنده میزان موفقیت و دستاوردهای کسب شده می باشد. بدون داشتن برنامه خاص دستیابی به عملکرد برتر و کسب نتایج کارا و اثربخش در قالب یک سیستم یکپارچه و مدون امکان پذیر نخواهد بود مگر آنکه آن نظام قادر باشد پس از طرح ریزی عملکرد و تدوین برنامه ها آن ها را از طریق نظام های اجرایی به اجرا در آورده و آن گاه با انجام ارزیابی در نهایت به بهسازی عملکرد^[۵۸] نایل گردد.این نظام تحت عنوان نظام مدیریت عملکرد شناخته می شود (حاجی کتابی و همکاران ،۱۳۸۷، ص۲).
کلمه عملکرد به طور وسیع در مبحث مدیریت مورد استفاده قرار می گیرد. اغلب عملکرد با کارآیی^[۵۹] و اثر بخشی^[۶۰] تعریف یا برابر دانسته شده است . به عنوان مثال نیلی و گرگوری^[۶۱] معتقدند که چون اثر بخشی بیانگر میزان دستیابی به اهداف بوده و کارآیی به این موضوع اشاره دارد که منابع از نظر اقتصادی ، چگونه برای کسب هدف بکار رفته اند ، می توان آن ها را دو بُعد مهم عملکرد دانست. یعنی هم علل داخلی (کارآیی) و هم دلایل خارجی (اثربخشی) برای بخش های خاص عملکرد ، می توانند وجود داشته باشند . از این رو سطح به دست آمده از عملکرد یک کسب و کار ، تابعی از کارآیی و اثر بخشی فعالیت های صورت گرفته است(Bourne et al., 2003 , p3).
هولتون و بیتز^[۶۲] خاطر نشان ساخته اند که عملکرد یک ساختار چند بُعدی است که ارزیابی آن بسته به انواع عوامل ، متفاوت است. آن ها همچنین به این موضوع که هدف از اندازه گیری ، نتایج عملکرد است یا رفتار نیز اشاره می نمایند. در مورد چیستی عملکرد ، نگرش های متفاوتی وجود دارد به طوری که می توان عملکرد را فقط سابقه ی نتایج حاصله تلقی کرد. از نظر فردی عملکرد سابقه موفقیت های یک فرد است. کین^[۶۳] معتقد بود که عملکرد چیزی است که فرد از خود به جا می گذارد و جدا از هدف است. برناردین و همکارانش^[۶۴] معتقدند که عملکرد باید به عنوان نتایج کار تعریف شود ، چون نتایج قوی ترین رابطه را با اهداف استراتژیک سازمان ، رضایت مشتری و نقش های اقتصادی شرکت ایفا می کند. فرهنگ لغت آکسفورد^[۶۵] عملکرد را به این صورت تعریف نموده است که انجام ، اجرا ، تکمیل ، انجام کار سفارش و یا تعهد شده عملکرد را مشخص می نماید. این تعریف به خروجی ها یا نتایج بر می گردد و در عین حال عنوان می کند که عملکرد در مورد انجام کار و نیز نتایج حاصله از آن می باشد. بنابراین می توان عملکرد را به عنوان رفتار یا روشی که سازمان ها ، شرکت ها ، گروه ها و افراد انجام می دهند تلقی نمود.
کمپ بل^[۶۶] معتقد است که عملکرد ، رفتار است و باید از نتایج متمایز شود ، زیرا عوامل نظام مند می توانند نتایج را منحرف کنند. به نظر می رسد در صورتی که عملکرد به گونه ای تعریف شود که هم رفتار و هم نتایج را در بر گیرد ، دیدگاه جامع تری حاصل می گردد.در تعریف بروم راچ^[۶۷] این ویژگی را می توان مشاهده نمود. وی معتقد است که عملکرد هم به معنای رفتارها و هم به معنای نتایج است. رفتارها از فرد اجراکننده ناشی می شوند و عملکرد را از یک مفهوم انتزاعی به عمل تبدیل می کنند. رفتارها فقط ابزارهایی برای نتایج نیستند ، بلکه به نوعی خود نتیجه به حساب می آیند و می توان جدای از نتایج در مورد آن ها قضاوت نمود. این تعریف از عملکرد منجر به این نتیجه گیری می شود که هنگام مدیریت عملکرد گروه ها و افراد ، هم ورودی ها (رفتار) و هم خروجی ها (نتایج) باید در نظر گرفته شوند. این مدل ترکیبی را مدیریت عملکرد می نامند. این مدل سطح توانایی یا شایستگی و موفقیت ها را همانند هدف گذاری و بازبینی اهداف پوشش می دهد(آرمسترانگ،۱۳۸۵، ص۳۰۴). می توان گفت عملکرد نتیجه یک عمل است و یا توانایی انجام یا قابلیت ایجاد یک نتیجه را عملکرد گویند. بنابراین می توان گفت که عملکرد هم به عمل و هم به نتیجه عمل اشاره دارد. به عبارت دیگر ، عملکرد را می توان به عنوان عمل امروز که مقدمه تولید مقدار مشخصی از ارزش خروجی فرداست نیز تفسیر نمود ‌(تیموری وعلی اکبری،۱۳۸۸، ص۱۰).
۲-۱-۲-۱ ) عملکرد و تصمیم گیری^[۶۸] - همان طور که در قسمت قبل ذکر شد ، اندازه گیری عوامل تشریح کننده عملکرد ، هنگامی ارزشمند است که از داده ها در تصمیم گیری ها استفاده شود. تصمیماتی که به منظور جهت گیری های راهبردی و یا هدایت سازمان و یا شرکت در پیاده سازی مفاهیم راهبردی ، باید اتخاذ گردند. مجموع این تصمیمات است که به ایجاد و یا به عبارتی بهتر مدیریت عملکرد می انجامد. لذا اگر تشریح عملکرد امکان تاثیر بر تصمیم گیری های مدیران را نداشته باشد، بی ارزش است.مدیران همواره درصدد بهبود عملکرد شرکت تحت مدیریت خود هستند ، اما این بهبود زمانی میسر می شود که آنان شناخت کافی از توانایی خود و نقاط ضعف و قوت رقبا داشته باشند. به هر حال هر کاربری می تواند اطلاعات عملکرد را با توجه به بازه های زمانی مختلف، اهداف و نیات مختلف ، رفتارهای ریسک گریز مختلف و از جنبه های مختلف (مثلاً درون سازمانی یا برون سازمانی) تفسیر نماید. این تنوع تفسیر ، پیچیدگی ارائه یک تعریف از عملکرد را افزایش می دهد. اشخاصی که درون یا بیرون سازمان هستند، می توانند مدل های علی متفاوتی برای عملکرد ایجاد کنند. مدل علی تعریف شده توسط فردی از درون سازمان ، بر ایجاد نتایج از طریق اعمال انجام شده تمرکزدارد. در مقابل، یک فرد خارج از سازمان به شاخص های عمومی برمبنای تعاریف آماری محتمل واز قبل تعیین شده ، نظیر آنچه در تحلیل های مالی پیدا می شود، نظر دارد. در این صورت مدل علی تعریف شده توسط چنین فردی ، بر پیش بینی اعمال و نیز بر تخمین احتمال نتایج مشخص آینده تمرکز دارد (تیموری وعلی اکبری،۱۳۸۸، ص ص۱۸-۱۴).
مقصود از نظام اندازه گیری عملکرد و کنترل عملکرد ، انتقال و ارسال اطلاعات است. تمرکز این نظام بر اطلاعات مالی و غیرمالی است که بر تصمیم گیری و فعالیت های مدیریتی تأثیر دارند و مدیران این نظام ها را به منظور برقراری یا تغییر و اصلاح الگوها در فعالیت های شرکت مورد استفاده قرار می دهند (سایمونز،۱۳۹۱، ص۵). اندازه گیری عملکرد به عنوان یک ابزار برای اندازه‌گیری کارآیی و اثربخشی شناخته می‌شود. بنابراین، برای افزایش تصمیم‌گیری عقلایی در سازمان ها و شرکت ها همواره به آن نیاز است (Van Helden et al, 2007,p2).
۲-۱-۲-۲ ) عملکرد و حوزه مسئولیت^[۶۹] - عملکرد همیشه متصل و یا مرتبط با حوزه مسئولیت است. دیدگاه های متفاوت از عملکرد که مرتبط با هر حوزه مسئولیت است ، مبنایی برای درک پیچیدگی های مدیریت عملکرد سازمان می باشد.برای هر یک از حوزه های مسئولیت ، توصیف گرهای متفاوت عملکرد یعنی معیارهای کمی و کیفی و نیز کاربردهای متفاوتی از این موارد توصیف شده ، وجود دارد . همه این توصیف گرها ، لزوماً با هم سازگار نیستند.بنابراین خیلی مهم و تعیین کننده است که بپذیریم عملکرد ، یک تعریف عملیاتی یکتا، در سازمان ندارد (تیموری وعلی اکبری،۱۳۸۸، ص۱۵). اندازه گیری عملکرد پیش‌‌زمینه‌ای برای وظایف مختلف از جمله پاسخگویی^[۷۰]، سیاست‌گذاری^[۷۱] و به همان اندازه، برنامه‌ریزی^[۷۲] و کنترل^[۷۳] است. اندازه گیری عملکرد می‌تواند به بهبود عملکرد منجر شود. اما اگر به درستی به کارگرفته نشود، نه تنها اثربخش نخواهد بود، بلکه پرهزینه بوده و می‌تواند بسیار مضر و مخرب باشد (Bird et al., 2003,p7).
۲-۱-۳ ) اندازه گیری عملکرد^[۷۴]
اندازه گیری عملکرد از سال ۱۸۸۰ مورد توجه قرار گرفته شده است. لیکن اندازه گیری ها درابتدا بر روی مسائل مالی مانند بازگشت سرمایه، هزینه، درآمد، سود و بهره وری متمرکز بوده است. امروزه پس از حدود ۱۳۰ سال علاقه مندی به مدیریت و اندازه گیری عملکرد بیشتر شده است. در طول این مدت محیط کسب و کار در حال تغییر مداوم بوده است. تغییرات منجر به افزایش نیازمندی های کاربران، مشتریان ، محیط ، ایمنی ،کیفیت ، افزایش ریسک در قراردادها و ظهور پرسرعت فن آوری های جدید گردیده است. این تغییرات به شروع یک بحران در صنایع مختلف دامن زده است به طوری که شرکت ها به شدت به دنبال راه حل های مدیریتی برتر برای بهبود عملکردشان و مزیت رقابتی تثبیت شده می باشند(Samson et al., 2005, p1).
اندازه گیری دارای تعاریف متعددی است طبق تعریف فرهنگ لغات آکسفورد اندازه گیری ، اسمی است که به عمل اندازه گرفتن اطلاق می شود. اندازه گیری عبارت است از عمل اندازه گرفتن و یا فرایند اندازه گیری شدن مثل اندازه گرفتن کیفیت ، ابعاد و یا حجم (تیموری و علی اکبری،۱۳۸۸، ص۸). هرچه را که نتوان اندازه‌گیری نمود نمی توان کنترل کرد و هرچه را که نتوان کنترل کرد مدیریت آن نیز امکان‌پذیر نخواهد بود (Das.L,1994,p24). نیلی^[۷۵] بیان می کند که اندازه گیری عملکرد اصطلاحی است که بسیار مورد بحث و بررسی قرار گرفته است ولی به ندرت تعریفی از آن ارائه شده است و بیان می دارد که اندازه گیری عملکرد به معنی فرایند کمی کردن^[۷۶] افعال است .به بیان دیگر اندازه گیری عملکرد را می توان فرایند کمی کردن کارآیی و اثربخشی اعمال تعریف کرد . یک سنجه^[۷۷] عملکرد را می توان به عنوان یک معیار کمی کردن کارآیی و اثربخشی یک فعالیت تعریف نمود(Neely et al. ,1995, p81 ).
اندازه گیری عملکرد عبارت است از اندازه گیری عملکرد از طریق مقایسه وضع موجود با وضع مطلوب یا ایده آل براساس شاخص های از پیش تعیین شده که خود واجد ویژگی هایی معین باشد (رحیمی،۱۳۸۵ ، ص۴۱). وبستر و هونگ^[۷۸] بیان داشتند که اندازه گیری عملکرد یک فعالیت کلیدی مدیریت است که اطلاعات لازم برای تصمیم گیری کارا ، پایش عملکرد و تخصیص کارآی منابع را در اختیار تصمیم گیرندگان قرار می دهد(Webster et al. , 1994 , p50).
بیتیتسی و همکاران^[۷۹] بین اندازه گیری عملکرد و مدیریت عملکرد تفاوت قائل شده اند .مدیریت عملکرد به عنوان یک نظام کنترلی با حلقه بسته ای است که سیاست و استراتژی را پیاده سازی می کند و از سطوح مختلف برای مدیریت عملکرد نظام بازخورد دریافت می کند. لیکن نظام اندازه گیری، یک نظام اطلاعاتی است که در قلب فرایند مدیریت عملکرد قرار دارد و نقش حیاتی در اثربخشی و کارآیی نظام مدیریت عملکرد دارد و وظیفه آن تعیین میزان موفقیت سازمان ها یا میزان رسیدن به اهداف می باشد(Bititci et al ,1997, p523).
مدیران معمولاً با موقعیت هایی مواجه می شوند که قواعد به خوبی تعریف نشده اند و بنابراین برای تصمیم گیری در مورد این که چه عملی را باید انجام دهند قضاوت شخصی خود را به کار می برند.اگر همه نظام ها عمل صحیح و مناسب را برای همه موقعیت ها فراهم می آوردند دیگر نیازی به انسان های مدیر نبود. بنابراین فرایند های غیررسمی درکنار فرآیندهای رسمی کنترل همواره در سازمان ها مورد نیاز می باشند. کنترل مدیریت فرآیندی است که به وسیله آن مدیران بر سایر افراد سازمان تاثیر می گذارند تا استراتژی های سازمان را پیاده سازی نمایند. مساله اصلی کنترل این است که اهداف افراد با اهداف سازمان هم جهت شود که به آن تناسب اهداف می گویند. مدیریت عملکرد یک فرایند استراتژیک و یکپارچه است که موفقیت پایدار را برای سازمان از طریق بهبود مستمر عملکرد افرادی که در سازمان کار می کنند و با توسعه قابلیت های افراد و تیم های مشارکت کننده فراهم می آورد. فرایند مدیریت عملکرد با تعیین انتظارات در قالب نقاط هدف استانداردها و قابلیت های مورد نیاز آغاز می شود. اما برای بهبود دادن عملکرد باید ازآگاهی یافتن از سطح عملکرد فعلی یا به عبارت دیگر اندازه گیری عملکرد آغاز شود. اندازه گیری مفهومی مهم در مدیرت عملکرد می باشد. اندازه گیری پایه ای برای ایجاد بازخورد می باشد. نشان می دهد که کجا کارها خوب پیش می رود تا پایه ای برای ساختن موفقیت بیشتر فراهم آورد و دریابد که کجا کارها خوب پیش نمی روند تا در مورد آن ها اقدامات اصلاحی صورت گیرد. به طور کلی اندازه گیری مبنایی برای پاسخگویی به دو سوال اساسی را فراهم می آورد (رجائیان،۱۳۸۷، ص۲) :
آیا آن چیزی که انجام گرفته ارزش انجام دادن دارد؟
آیا آن کار به خوبی انجام شده است؟
شرکت ها، سازمان ها و دستگاه‌های اجرایی، با هر چشم‌انداز^[۸۰]، مأموریت^[۸۱] ، رسالت و اهدافی؛ نهایتاً در یک قلمرو ملی و یا بین‌المللی عمل می‌کنند و ملزم به پاسخگویی به مشتریان^[۸۲]، ارباب‌رجوع^[۸۳] و ذینفعان^[۸۴] خود هستند. بنابراین، بررسی نتایج عملکرد، یک فرایند مهم راهبردی تلقی می‌شود. درصورتی که اندازه گیری عملکرد با دیدگاه فرآیندی و به طور صحیح و مستمر انجام گردد، موجب ارتقای پاسخگویی سازمان ها و شرکت ها و اعتماد عمومی به عملکرد آن ها می‌گردد. همچنین موجب ارتقای مدیریت منابع، رضایت مشتری، کمک به توسعه ملی، ایجاد قابلیت‌های جدید، پایداری و ارتقای کلاس جهانی نیز می‌گردد (حاجی جباری و سرآبادانی،۱۳۸۶، ص ۱۵).
اندازه گیری عملکرد در بُعد سازمانی معمولاً مترادف با اثربخشی فعالیت‌ها است. منظور از اثربخشی میزان دستیابی به اهداف و برنامه‌ها با ویژگی کارا بودن فعالیت‌ها و عملیات است.به بیانی دیگر اگر در ساده‌ترین تعریف، نسبت داده به ستانده کارآیی در نظر گرفته شود، نظام اندازه گیری عملکرد در واقع میزان کارآیی تصمیمات مدیریت در خصوص استفاده بهینه از منابع و امکانات را مورد سنجش قرار می دهد. نظام اندازه گیری عملکرد مجموعه ای ازمعیارهای مورد استفاده برای کمی کردن کارآیی و اثربخشی فعالیت ها می باشد. نظام اندازه گیری عملکرد در واقع بخشی از سیستم های مدیریت عملکرد می باشد(Neely et al, 1995 , p82 ). تحقیقات بسیار زیادی در سال های اخیر در مورد ماهیت و روش های اندازه گیری عملکرد شرکت ها انجام شده است. نتایج این تحقیقات از آن جهت ارزشمند است که می توان وضعیت فعلی شرکت ها را درک نمود و چالش های آینده در زمینه اندازه گیری عملکرد را مورد بررسی قرارداد. امروزه صاحب نظران حوزه مدیریت بر اهمیت مدل های اندازه گیری عملکرد به عنوان یکی از معتبرترین شاخص های توسعه یافتگی شرکت ها تأکید می ورزند (تقی زاده و فضلی،۱۳۹۰، ص۱۲۶).با این تفاسیر می توان بیان نمود که ، اندازه گیری عملکرد فرآیندی است که فعالیت های شرکت را به گونه ای اندازه گیری می کند تا شرکت در سایه بهبود فعالیت ها ، هزینه ها را کاهش داده و نحوه انجام عملیات در شرکت بهبود یابد ، همچنین از مأموریت شرکت نیز پشتیبانی نماید. با این تعریف فعالیت هایی را باید در شرکت یافت که (قلی زاده وآزادی خواه،۱۳۸۹، ص۲) :
قابل درک باشند
بتوان آن ها را مورد پایش قرار داد
به نوعی قابل اندازه گیری باشند
این فعالیت ها اساس عملکرد شرکت را پایه ریزی می کنند و عملکرد شرکت را مشخص می سازند. صاحب نظران علم مدیریت معتقدند که نظام های اندازه گیری عملکرد باید به طور ادواری مورد بررسی و بازنگری قرار گیرند که این امر ناشی از تغییر ارزش ها ی محوری هدایت کننده نظام های اندازه گیری عملکرد می باشد. از این رو نظام اندازه گیری باید متناسب و همگام با رشد و توسعه شرکت ها باشد و توسعه فن آوری ، ساختار رقابت داخلی و خارجی ، مزیت کیفیت ، جایگاه شرکت و کالا ها و خدمات ارائه شده و … را در اندازه گیری عملکرد مورد توجه قرار دهند (برازنده جدی،۱۳۸۵،ص۴۰).
از سال ها قبل اندازه گیری عملکرد شرکت ها بخش عمده ای از مباحث حسابداری ، مدیریت و اقتصاد را تشکیل داده است. اصولاً عملکرد با هدف رابطه مستقیمی دارد. اندازه گیری عملکرد یعنی اندازه گیری این مطلب که شرکت تا چه میزان به اهداف از پیش تعیین شده در برنامه های خود دست یافته است. نتیجه حاصل از اندازه گیری عملکرد خود هدف نیست بلکه ابزاری برای پیش بینی برنامه های آتی و نیز بهبود نقاط قوت و بر طرف کردن نقاط ضعف شرکت است. اندازه گیری عملکرد شرکت بدون مد نظر قرار دادن ویژگی های تجاری و شرایط حاکم بر بازار کالاها و خدمات آن است. در بحث اندازه گیری عملکرد معمولاً این سوال مطرح می شود که کدام یک از معیارهای اندازه گیری عملکرد شرکت ها از اعتبار بیشتری برخوردار است. اصولاً یک شاخص مطلق وایده آل برای سنجش عملکرد شرکت ها وجود ندارد. اندازه گیری عملکرد شرکت یک ضرورت است و برای انجام آن باید از معیارهای تا حد امکان پذیرفته شده ای استفاده شود که جنبه های متفاوت از لحاظ محدودیت در فعالیت ها و امکان بهره مندی از امکانات را مورد توجه قرار می دهد(صفدری،۱۳۹۱، ص۱۷).
محققان متعددی در تحقیقات خود به سنجش و ارزیابی عملکرد به عنوان یکی از اصلی ترین نقش های حسابداری مدیریت اشاره کرده اند و مجموعه ای از تکنیک ها و ابزارهای مالی و غیر مالی را برای اندازه گیری و ارزیابی عملکرد از طریق حسابداری مدیریت در نظر گرفته اند. بر طبق تعاریف نظام اندازه گیری عملکرد، نظام جامعی با رویکرد غالب حسابداری است که برای اندازه گیری و ارزیابی هر دو جنبه ی مالی و غیر مالی عملکرد طراحی شده است. بنابراین این نظام شرکت ها را قادر می سازد تا استانداردهایی را تدوین نمایند که بازتابی از نتایج دلخواهی از عملکرد آن شرکت باشند و سپس آن ها را در اندازه گیری و ارزیابی از نتایج واقعی یاری می نمایند (جلالی فریز هندی و همکاران ،۱۳۹۰، ص۲).
۲-۱-۴ ) ضرورت و اهمیت اندازه گیری عملکرد
در عصر کنونی، تحولات شگرف دانش مدیریت، وجود نظام اندازه گیری عملکرد را اجتناب ناپذیر نموده است. به گونه ای که فقدان این نظام در ابعاد مختلف سازمان و یا شرکت ها اعم از ارزیابی استفاده از منابع و امکانات،کارکنان، اهداف و استراتژی ها ، به عنوان یکی از علائم بیماری های آن سازمان یا شرکت قلمداد می گردد. اندازه گیری عملکرد موضوع اصلی در تمامی تجزیه و تحلیل های سازمانی است و تصور سازمانی که شامل ارزیابی و اندازه گیری عملکرد نباشد، مشکل است (طبرسا،۱۳۷۸، ص۲).
بهبود مستمر عملکرد ، نیروی عظیم هم‌افزایی^[۸۵] ایجاد می‌کند که این نیروها می‌تواند پشتیبان برنامه رشد و توسعه و ایجاد فرصت‌های تعالی سازمانی شود. دولت ها و سازمان ها و مؤسسات تلاش جلو برنده‌ای را در این مورد اعمال می‌کنند. بدون بررسی و کسب آگاهی از میزان پیشرفت و دستیابی به اهداف و بدون شناسایی چالش های پیش رو و کسب بازخورد مناسب و اطلاع از میزان اجرای سیاست های تدوین شده و شناسایی مواردی که به بهبود جدی نیاز دارند، بهبود مستمر عملکرد میسر نخواهد شد. تمامی موارد مذکور بدون اندازه‌گیری و ارزیابی امکان‌پذیر نیست. کلوین^[۸۶] فیزیکدان انگلیسی در مورد ضرورت اندازه‌‌گیری می‌گوید: هرگاه توانستیم آن چه درباره آن صحبت می‌کنیم اندازه گرفته و در قالب اعداد و ارقام بیان نماییم می‌توانیم ادعا کنیم درباره موضوع مورد بحث چیزهایی می‌دانیم. در غیر این صورت آگاهی و دانش ما ناقص بوده و هرگز به مرحله بلوغ نخواهد رسید (رحیمی، ۱۳۸۵، ص۳۶).
می توان گفت اندازه گیری عملکرد ، موجب هوشمندی نظام و بر انگیختن افراد در جهت رفتار مطلوب می شود و بخش اصلی تدوین و اجرای سیاست سازمانی است. اندازه گیری عملکرد بازخورد لازم را در موارد زیر ارائه می کند (قلی زاده و آزادی خواه،۱۳۸۹، ص ۵) :
با پیگیری میزان پیشرفت در جهت اهداف تعیین شده مشخص می شود که آیا استراتژی های تدوین شده به صورت موفقیت آمیزی به اجرا درآمده اند.
با اندازه گیری نتایج مورد انتظار شرکت و همچنین اندازه گیری رضایت کارکنان، ذینفعان و مشتریان ، مشخص می شود که آیا استراتژی ها به طور صحیح تدوین شده اند.
کسب اطلاعات از وضعیت موجود شرکت و یا این که در چه مرحله از دستیابی به اهداف تعیین شده می باشد.
شناسایی موارد بهبود عملکرد یا نقاطی که نیازمند بهبود هستند و یا مواردی که باید برای تأمین نیازهای فعلی یا آتی ساختار شرکت تنظیم شوند.
بنابراین در محیط های پیچیده و پویای امروزی کسب و کار هر شرکت به منظور آگاهی از میزان مطلوبیت و کیفیت فعالیت های خود ، نیاز مبرم به نظام اندازه گیری عملکرد دارد. از سوی دیگر فقدان وجود نظام اندازه گیری و کنترل در یک نظام به معنای عدم برقراری ارتباط بین درون و محیط بیرون شرکت تلقی می گردد که پیامد آن کهولت و نهایتاً فروپاشی آن شرکت است. ممکن است این پدیده به علت عدم وقوع یکباره آن از سوی مدیران عالی شرکت ها احساس نشود لکن مطالعات نشان داده است که فقدان نظام اندازه گیری عملکرد امکان کسب اطلاعات لازم برای رشد ، توسعه و بهبود فعالیت های شرکت را غیر ممکن می نماید (طبرسا،۱۳۷۸، ص۲).
به طور کلی می توان مقصود از اجرای نظام اندازه گیری عملکرد را شناسایی وضع موجود ، تعیین نقاط ضعف و قوت در ایفای وظایف و مسئولیت ها ، راهنمایی و ارشاد شرکت ها در بهبود وضع کار آن ها دانست. بدین ترتیب درجه کار آمدی و بازده کار شرکت نیز بالا خواهد رفت ، از اهداف برقراری این نظام می توان به کنترل مداوم جریان امور، استقرار چرخه مدیریت بهره وری ،شناسایی نقاط ضعف و قوت و مشکلات احتمالی و تلاش در جهت شکوفایی و افزایش قابلیت ها و اصلاح فعالیت ها همچنین بهبود تصمیم گیری در مورد حوزه و عمق فعالیت ها ، برنامه ها و اهداف آتی ، بهبود تخصیص منابع و استفاده بهتر از امکانات و منابع انسانی در جهت اجرای برنامه های مصوب ، ایجاد اطلاعات برای تصمیم گیری های مدیران و ارتقای پاسخگویی در مورد عملکرد برنامه ها اشاره نمود. هدف نهایی از اندازه گیری عملکرد ، افزایش کارآیی و اثربخشی سازمان و یا شرکت است. بنابراین اندازه گیری عملکرد را می توان جزء ضروری مدیریت دانست. طوری که در شرایط امروزی و با وجود فضای رقابتی ، هدایت شرکتی بدون اندازه گیری عملکرد تقریباً غیر ممکن است. به عبارتی بدون وجود اندازه گیری عملکرد نه تنها بهبودی اتفاق نمی افتد بلکه تحقق اهداف نیز در هاله ای از ابهام قرار می گیرد(قلی زاده و آزادی خواه ،۱۳۸۹، ص ص۷- ۵).هر تلاشی که به منظور دستیابی به موفقیت صورت می گیرد باید دارای چهارچوبی باشد.بهبود عملکرد نیز باید بر اساس فرآیندی باشد که چرخه عملکرد نامیده می شود. هر برنامه بهبود عملکرد جهت موفقیت مطابق نمودار(۲-۲) باید از اندازه گیری عملکرد شروع نماید (الهی،۱۳۷۸، ص۵۳).
اندازه گیری عملکرد
برنامه ریزی بهبود
عملکرد
ارزیابی
عملکرد
بهبود
عملکرد
نمودار ۲-۱) چرخه عملکرد

باید این اقوام را تنقیدِ غرب
نی ز رقصِ دخترانِ بی حجاب!
نی فروغش از خطّ لاتینی است!
از همین آتش چراغش روشن است!
گیرد از علم و فن و حکمت سراغ!
(همان منبع، ۵۴۲).

وی معتقد است که مردم مشرق زمین به بهانۀ پیشرفت های شگرف غربیان، به تقلید از تمامی آن چه که آنها بدان پرداخته اند، مبادرت ورزیده اند. در حالی که باید از نقطۀ قوّت آنها، یعنی علوم تجربی استفاده کنیم و با تلاش و کوشش خود در این زمینه، حتّی از آنها نیز گذر کرده و به دستآوردهای بیشتری برسیم. در این جهاد علمی و استقلال فکری، مردم مشرق علی الخصوص مسلمانان، نباید اجازه دهند که افرادی غرب زده و غافل به تقلید همه جانبه و کورکورانه مبادرت ورزند.
سوال سوم: روش های تربیتی مطلوب از دیدگاه اقبال چه روش هایی هستند؟
روش های تربیت دینی (تربیت در ساحت دین اسلام)
“تربیت دینی مجموعه ای از اقدامات و تلاش ها برای ایجاد دگرگونی در فکر و عمل است، که منطبق با موازین و دستورات اسلامی باشد. تربیت دینی به دلیل این که در رساندن به کمال و سعادت انسان نقش دارد، از اهمیت وافری برخوردار است. با تربیت دینی آن چه حاصل می شود، انسانی معنوی دارای قلبی با صبغۀ خدایی است. از تربیت دینی تعریف متعدّدی شده است. تربیت دینی در معنای اعم عبارت است از اساس دین و معیارهای دینی در چهارچوب و منطبق با این ضوابط( اعم از تربیت بدنی، سیاسی، علمی، هنری، عبادی و اعتقادی و …)"(فراهانی، ۱۳۹۰: ۲۶۹). حیطه و ساحتی را که اقبال لاهوری برای تربیت یک انسان، که می خواهد به مقام نیابت الهی دست یابد، مدّ نظر دارد، حیطه ی تربیت دینی است. ساحتی که دربردارندۀ روش های تربیتی مختلفی است. از دلایلی که می توان ساحت تربیتی اقبال را ساحتی دینی نامید، تأکید بسیار او بر آموزه های دین اسلام، کافی دانستن منابع چهارگانۀ فقه اسلامی برای زندگانی انسان و اعتقاد وی بر لزوم هماهنگ بودن تمامی دیدگاه ها و اَعمال با معیارهای دینی( و نه عرفی و عقلی) است. زیرا در نظر اقبال، تمامی نظرات و اَعمال اگر صبغه و نیّتی دینی داشته باشند، می توانند مورد توجّه قرار گیرند، در غیر این صورت ارزشی ندارند. در دید وی، اگر به شکل صحیح احکام عقلی و دینی را مقایسه کنیم؛ احکام عقلی نیز تأیید کنندۀ احکام دینی خواهند بود، مگر در مواردی که عقل بشری بدان راه ندارد.

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

روش های تربیت دینی از دیدگاه اقبال لاهوری
روش امر به معروف و نهی از منکر
معروف از ریشۀ عرف است. در مفردات راغب واژۀ عرف مرادف با معرفت و عرفان است. و عبارت است از ادراک چیزی از طریق تفکّر و تدبّر و عروف، اسم است برای هر فعلی که حُسن آن به وسیلۀ عقل یا شرع شناخته می شود(همان: ۱۵۷). اقبال در آموزه های خود، با توصیه هایی نهی کننده، مسلمانان را از کینه جویی نهی می کند و چنین می سراید:

برون کن کینه را از سینۀ خویش
ز کِشتِ دل مده کس را خرابی

که دودِ خانه از روزن برون به
مشو ای دهخدا غارت گر ده
(اقبال لاهوری،۱۳۸۲: ۶۶۸).

وی در بخشی از اشعار خود، که آن را «دختران ملّت» نامیده است، رسالت اصلی زنان و دختران مسلمان را غیر از دلبری های زودگذر و نمایش زینت های ظاهری دانسته، و آنان را از غفلت و کارهایی که سبب انحطاط جامعه اسلامی در دراز مدّت می گردد نهی می کند:

بهل ای دخترک، این دلبری ها
منه دل بر جمال غازه پرورد

مسلمان را نزیبد کافری ها
بیاموز از نگه غارت گری ها
(همان منبع، ۶۵۷).

اقبال تنها به نهی کردن از منکرات اکتفاء نکرده، و در تکمیل روش تربیتی خود، راه صحیح زندگانی و سعادت مندیِ جاودان زنان را در گروِ حیاء و پاکدامنی می داند، وی در اشعارش با لحنی آمِرانه زنان امّت اسلامی را به عمل به این نیکی ها دعوت می کند.

اگر پندی ز درویشی پذیری
بتولی باش و پنهان شو ازین عصر

ا

ش

موقع و کیفیت فال
«بهترین موقع برای فال گرفتن از دیوان حافظ ، به عقیدۀ همۀ ایرانیان شب یلداست، که شعرا چون گیسوی معشوقش دراز خوانده­اند. در این شب میو­ه­های سرد و گرانبها وکمیاب را مانند خربزه و هندوانه حاضر سازند. وبرخوان پاکیزه نهند و اهل خانه، گرد یکدیگر، به دور منقل آتش و یا کرسی جمع آیند و بزرگ خانواده، یا باسواد ترین آنها،کتاب حافظ را بدست گیرد؛ به ترتیب هر یک درقلب نیّتی کنند وکتابدار، دیوان رادر دست چپ گرفته سورۀ فاتحه الکتاب را می­خواند و یا چنین می­گوید: «ای خواجۀ شیرازی» تو حلّال هر مشکل و رازی، ترا به شاخ نبات سوگند می­دهم که حقیقت را بیان فرما.» آنگاه با چهار انگشت دست راست ( به جز شست ) صفحه ای از کتاب را می­گشاید، غزل ابتدای صفحه دست راست حاوی جواب منظوراست و این از همان جا، قاری به صوت بلند غزل را خواهد خواند و یا آن که آغاز غزل در صفحۀ پیشین، (سمت چپ ) است در این صورت به آن صفحه، رجوع نماید و از مطلع غزل بخواند و اگر جواب از آن غزل کاملاً مفهوم نشد به سر سطر اول غزل بعدی رجوع کنند وآن سطر را مؤید کشف مطلب و جواب منظوردانند. خوانندۀ دیوان اغلب به توجیه و تطبیق غزل نیز می پردازد تا تاثیرآن را در ذهن شنوندگان بیشتر نماید.»(همان ۶۹۶)
(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت nefo.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

همچنین، «فال­حافظ­گرفتن، درشب­نشینی­های­زمستان و مناسبت­هایی چون­چهارشنبۀ آخرماه صفر، چهارشنبه سوری، شب سیزده صفر، بعداز ظهر سیزده بدر، تیر ماه سیزه شو. (تیرگان­در مازندران) نیز از باورهای همگانی است. …ودر شب یلدا، گویا بیشتر وصف الحال است.»( روح الامینی ، ۱۳۷۶ :۹۵)
در میان ایام هفته نیز، نزد اهالی شیراز معمول بوده ­است که عصرهای چهارشنبه، به آرامگاه حافظ رفته با دیوان خطی خواجه ( وقف کریمخان زند)که بر سر قبر او بوده فال می­گرفتند.( معین، ۶۹۷)
سایر فال های عامیانه­ایی که متداول است :
فال شمع:درفال شمع، پس از نیّت، فال بین شمع روشن راروی یک کاسه آب بصورت دَوَرانی می­چرخاند. وازاشکال درست شدۀ اشک شمع برروی کاسۀآب، فال را باز گو می­نماید.
فال­چای:در فال چای، فال بین، فنجان چای رابرای نوشیدن به شخص می­دهد. او پس ازنیّت و نوشیدن چای از اشکال بدست آمده از تفالۀچای درکف فنجان فال مورد نظر شخص رااعلام می­ کند .
فال­گوش و چشم: که این فال توسط یک کودک نابالغ زده می شود اگر به نا گاه از کودک سوال شود، گوش یا چشم، با شنیدن گوش توسط کودک یعنی، سفرکرده می آید وباید گوش به زنگ ماند واگر بگوید چشم، باید چشم به راه ومنتظر بماند .
فال مو: درقدیم معتقد بودند؛ که دیدن فرد موقرمز اول صبح، نشانۀ بدیومی است. ویک دفعه فرد موقرمز را ببیند، حتماً آن روز، روز خوبی برای شما نخواهد بود. چنان که درغرب گیلان هنوز هم مرسوم است.
فال دیدار: اگر درمسیر جنگل، شغال یا روباهی راببیند؛ روز خوش یُمنی برای صاحب فال واگر در مسیرراه، خوک یا گراز ببیند.گره ومشکل در کار ایجاد می شود.
فال ظرف: این فال معمولاًبه صورت ناخودآگاه با ردیف شدن ظروف درکنارهم زده می شود. اگر بشقاب، یا استکان وفنجان بصورت زوج ردیف شوند؛ میهمان نخواهد آمد واگر به صورت فردردیف شده باشند؛ نوید آمدن میهمان رامی­دهد.
فال باران: این تفأل در شب زده می شود. اگر شغال درشب زوزه بکشد و جواب زوزه شغال توسط سگ پاسخ داده شود. برای فردای آن روز، بارش باران پیش بینی می شود واگر سگ پاسخ ندهد و هوا، بارانی نخواهد بود .
فال چای: اگر تکّه­ای از تفالۀ چای در روی فنجان پراز چای سرگردان باشد. نشانه­ی آمدن میهمان است. حال اگر تُفاله سفت باشد، میهمان مرد و اگر تُفاله نرم باشد، میهمان زن است.
همچنین، بسیاری ازفال­های مختلف دیگر است. مانند: فال­کوزه، فال چوب، فال پوست هندوانه و…
۲ - ۴- طالع
واژۀ طالع دومین معنای واژۀ«فال» در فرهنگ لغت است، «درلغت نامه دهخدابه معانی صعود کننده، طلوع کننده، بخت، اقبال، شانس، پیشانی و اخترآمده است. «در اصطلاح احکامیان جزوی از منطقه البروج که براُفق شرقی است، حین ولادت مولود یا سوال سائل. برجی که هنگام ولادت یا وقت سوال چیزی ازاُفق شرقی نمودار باشد، و اثر هرطالع از بروج دوازده گانه در نحوست و سعادت علیحده­است ( غیاث الغات).» (دهخدا، ذیل واژۀ طالع )
۲-۴-۱- پیشینۀ طالع بینی
پیدایش طالع بینی بیشتر مدیون بابلی­ها (یا کلدانی­ها ) است. که چون اقوامی بوده ­اند صحرا گرد و در هوائی صاف می زیستند که منظرۀ بدون حائلی از آسمان رادر اختیار شان می­گذاشت، به این عقیده روی آوردند، که انرژی خدائی در حرکت اجسام آسمانی تجلّی می­ کند. رساله­های تاریخ سپس این طورادامه می­ دهند، که چگونه این عقیده با اضافه کردن فال­های نیک وبد و فال­بینی گسترش یافت؟ تا جایی­که سیّارات با وجوه مختلف زندگی، مرتبط شدند. سپس این آئین به یونانی­ها، رومی­ها و عربها منتقل شد، تا اینکه در قرون وسطی، به سرحد شکوفائی خود رسید. با توجّه به این توضیحات، بسیاری هم نظر منتقدانه با این موضوع دارند. و طالع بینی را مدیون مصری­ها وحتی عدّه­ای هم ریشه ­های طالع بینی را تا عصر یخبندان می­رسانند. (واتسون، ۱۳۶۹: ۸۰- ۸۱)
چنانکه فردوسی در شاهنامه آورده است :
نــوشته بیــــاورد و بنهــاد پیش همــان اختر و طــالع و فـــال خویش
( فردوسی،۱۳۷۸ ،ج ۶: ۲۹۲ )
حافظ دربیت :
اشک من رنگ شفق یافت زبی مهری یار طالع بی شفقت بین که درین کارچه کرد
(حافظ،۱۳۸۴: ۱۰۹)
این عقیده وباور، درسایر ادیان هم پُررنگ بوده است. برای نمونه :
«در داستان «چهارمنظره» که در روایات بودائی ( مخصوصا در کتاب حکایات جاتاکا ) نقل شده است: زایچه نویسان و طالع بینان به پدر«گوتاما»(بودا) در هنگام تولّد اوگفته بودند،که فرزندش درجوانی ازخانه فرارخواهد کرد، و راهبی بیابانگرد و بی­خانمان خواهد شد. ولی اگر اورا بدرستی پاسبانی­کنند، و از وی نگاهداری نمایند، هر آینه شاهنشاه عالم ( هندوستان) خواهد گردید.» (جان ناس، ۱۳۵۴: ۱۲۳)
همچنین، «سوماچین، مورخ معروف قرن دوم قبل ازمیلاد درتاریخ خود، چنین نوشته است که دردین تائوئیزم؛ فالگیری بنام لی- شو- چین، خاقان را تشویق کرد که درکنارکورۀ کیمیاگری، رفتـــه بمـــدد ارواح
علوی و بفیض ایشان عمل تبدیل شنجرف را بطلا بیاموزد و از زرناب که ازین عمل بدست می آید ظروفی مخصوص ساخته در آنها بخورد و بیاشامد تا عمر و زندگانی نصیب او شود. همچنین آن مرد فالگیر از خاقان خواست که؛ اگر به کوه« تای – شان ) سفر کند و اعمال و تشریفاتی را به یاد سلطان علوی آسمانها انجام دهد، بکلی از پنجۀ مرگ، خلاص یافته و حیات ابدی بدست خواهد آورد و در نتیجه با انجام این اعمال خاقان هوانگ تی عمر جاوید یافت.» (جان ناس ، ۱۳۵۴: ۲۳۸)
۲-۴-۲- انواع طالع بینی
طالع بینی به اشکال مختلف انجام می­ شود. ازجمله: طالع بینی­های خورشیدی، چینی، هندی، مصری و مدرن، که شیوه کاربرد دونوع از پرکاربردترین نوع طالع بینی شرح داده می­ شود:
۲-۴-۲-۱- طالع بینی خورشیدی
طالب استفاده، باید سال تولد خود را درجدول پیدا کند و ملاحظه کند که نام کدام یک از اسامی دوازده گانه حیوانات برآن سال نامگذاری شده و پس از معلوم شدن نام، سال تولد، سال مزبور را بیابد وسپس به ماه تولّد خود درآن سال نگاه کند، و طالع ماه تولّد خود را بخوانند.( عمادی وصبح روان،۱۳۷۹: ۵)
۲-۴-۲-۲- طالع بینی چینی
پیشگویی، در چین برخلاف ایران، هند و جهان غرب که با گردش خورشید انجام می­گیرد درطالع بینی چینی براساس گردش ماه صورت می گیرد. و سال چینی برهمین مدارماه گردش می­ کند. چینی ها، اعتقاد دارند که هرسال، وقایعی که درآن سال رخ می دهد؛ و افرادی که درآن سال به دنیا می­آیند؛ تحت تاثیر حیوانی است، که برآن سال حکومت می­ کند. و طالع بینی چینی بر تاثیرات سالیانه است. چرا اینکه این دوازده حیوان، برای تنظیم سرنوشت زمین و انسان انتخاب شده ­اند. و به « افسانۀ بودا »که در بین مردم رایج است؛ بر می­گردد. آنها می­گویند؛ روزی بودا در شروع سال نو، تمام حیوانات را دعوت­کرد. از بین تمام حیوانات تنها دوازده حیوان به دعوت او پاسخ گفتند. و به ملاقاتش آمدند. بودا نیز مقدّرکرد که سرنوشت جهان به دست این دوازده حیوان باشد.که یکی پس از دیگری هر ساله ظاهر می شوند؛ که به ترتیب: موش، گاو، ببر (پلنگ)، گربه، (خرگوش) اژدها (نهنگ)، مار، اسب، بز، (گوسفند) میمون، خروس،(مرغ و جوجه) سگ و خوک است. این گردش از زمان بودا، تاکنون همچنان ادامه داشته است. ( دلسول، بی تا: ۴-۶)
در «افسانه سنوسرت» از پیشگویی­هایی که بوسیله آتورتیس، دخترسنوسرت، انجام گرفته، سخن رفته است. او از روی قربانی و بوسیله علم نجوم پیشگویی کرد که پدرش به آسانی برتمام دنیا غلیه خواهدیافت. وپدرآتورتیس با سربازان سواره و پیاده به تسخیر جهان برخاست و به پیروزی شگرف دست یافت.
در اواخر قرن سوم پیشگویی­هایی، خاصه در بارۀ سقوط و برافتادن اسکندریه و دولت منفور مقدونی، انجام می شد. و« افسانه سنوسرت» دست کم این پیشگویی­ها را تأیید می­کرد وگمان می­رود که این پیشگویی­ها سخت موثر واقع شده باشند. (ک. ادی، ۱۳۷۴: ۴۷۱)
۲-۴-۳- تاثیر صورفلکی وبروج بر سرنوشت
پیشینیان، دخالت ستارگان وآبای علوی (پدران برین) را بر سرنوشت انسان وارد می­دانستند. طالع بینی می­گوید؛ که اشخاص، رویدادها، و افکار همه­ در موقع پیدایش، از شرایط حکم­فرمای کیهانی اثر پذیرفته اند. (واتسون، ۱۳۶۹: ۷۴)
به همین منظور، برخی از این شاعران براین باورند، که هرگونه پیروزی وکامیابی یا به عکس شکست و نافرجامی از سوی افلاک هفت­گانه است. برای هرکدام از آنها ویژگی یا کاری رامنظور نموده ­اند. و بازتاب تاثیرات ستارگان بر سرنوشت­ آدمی حتی در اشعارشان مشهود است.
عطاردیا تیر، دبیر فلک
زهره ناهید، خنیاگر فلک
زحل و مریخ جنگاوران فلک و نحس مطلق هستند.