- افزایش اشکال خاصی از سرمایه اجتماعی می تواند سبب افزایش سرعت و تسهیل انتقال ایده ها، دانش و اطلاعات در جامعه گردد. به طور کلی هر چه جامعه به هم پیوسته تر باشد ، افراد راحت تر می توانند به اطلاعات دسترسی داشته باشند و همچنین افراد بیشتری به این اطلاعات دسترسی خواهند داشت.
ارتقاء همکاری و یا رفتار اجتماعی
از زمانی که آدام اسمیت[۶۱](۱۷۷۶) این نظریه معروف را بیان کرد که” به علت خیرخواهی قصاب ، فروشنده آبجو و یا نانوا نیست که ما انتظار شام داریم، بلکه به علت توجه آنها به منافع شخصی شان است” نقشی که منافع شخصی افراد می تواند در ارتقا دادن کالاهای عمومی داشته باشد ، به طور وسیعی مورد توجه قرار گرفت.
با این حال، نظریه اقتصادی نیز به طیف وسیعی از شرایط اشاره دارد که در آن انجام دادن کارها با توجه به علایق شخصی خود به احتمال زیاد منجر به بازده اجتماعی ناقص و یا حتی برعکس می شود. این مورد زمانی بروز می کند که کارهای فردی سبب تحمیل هزینه روی سایرین می شود و یا به عبارت دیگر زمانی که برای به دست آوردن نتایج بهتر اجتماعی همکاری ضروری باشد.
( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )
منافع فردی واجتماعی
بسیاری از مفاهیم مرتبط با سرمایه اجتماعی، مزایای فردی/ درونی بسیاری دارند. برای مثال افرادی که دارای گروه های مختلفی از دوستان هستند، لذت بیشتری را در زندگی احساس می کنند، احساس تعلق به یک گروه دارند و اعتماد به نفس آنها بیشتر است. افرادی که روابط گسترده ای را برقرار می کنند آینده شغلی و همچنین در آمد بیشتری دارند. همچنین شواهدی وجود دارد که نشان می هد احساس تعلق اجتماعی سلامت و طول زندگی افراد را افزایش می دهد. شبکه های اجتماعی می توانند کمک های ملموس و حمایت هایی را از افراد انجام دهد که منجر به کاهش استرس های فیزیکی و روانی می شود. به طور خلاصه نتایج تحقیقات بسیاری نشان می دهد که افرادی که به خوبی با دیگران ارتباط برقرار کرده اند احتمال بیشتری دارد که ” استخدام شوند، صاحب خانه شوند، سلامت و شاد باشند (وولاک ، ۲۰۰۱، ۶۸ ) نسبت به کسانی که ارتباطات اجتماعی کمتری دارند.
- ۸- ۲- ۲ اثرات منفی سرمایه اجتماعی
بسیاری از محققان بیان می کنند که سرمایه اجتماعی به عنوان یک دارایی اجتماعی مطلوب به نظر می رسد که باید تشویق شوند. همانطور که وولاک ( ۱۹۹۸، ۱۵۸) بیان می کند بیشتر مباحث سرمایه اجتماعی را بی حد و حصر “خوب” می دانند. پس با این وجود، اگر کمی اعتماد، مشارکت گروهی و همکاری چیز خوبی است، نباید بیشتر از آن ، بهتر باشد؟
نویسندگان بسیاری بیان کرده اند که سرمایه اجتماعی می تواند در برخی موارد هزینه ها و مشکلاتی را به وجود آورد. دقیقا همانگونه که استفاده ازسرمایه های فیزیکی برای اهداف خوب یا بد اجتماعی، وابسته به شرایط و نوع استفاده کاربران آن دارد در مورد سرمایه اجتماعی نیز به همین گونه است. جنبه های بالقوه منفی سرمایه اجتماعی عبارت اند از:
تاثیر منفی بر افراد خارج از گروه
در حالی که سرمایه اجتماعی در درون گروه عموماً منافعی را برای آن گروه به همراه دارد، مزایای آن برای کل جامعه وابسته به اهداف گروه است. در برخی موارد دستیابی به اهداف گروه ممکن است به هزینه ی رفاه جامعه انجام شود. همانگونه که استروم (۲۰۰۰و۱۷۶-۱۷۷) بیان کرد:
“گروه های گانگستر و مافیا از سرمایه اجتماعی به عنوان زیر بنایی برای ساختار سازمانی خود استفاده می کنند. کارتل ها نیز برای اینکه بتوانند اقتصاد را تحت کنترل خود داشته باشند از سرمایه اجتماعی استفاده می کنند".
علاوه بر این برخی از رفتار های درون گروه مانع از دستیابی سایر افراد خارج از گروه به فرصت ها و موقعیت ها می شود. بنابر گفته والدینگر[۶۲](۱۹۹۵ ،۵۵۷) ” همان روابط اجتماعی که سبب سهولت و کارایی تبادلات اقتصادی در بین افراد جامعه می شود می تواند به عنوان سدی برای افراد خارج از این گروه عمل کند.
اثرات منفی بر افراد درون گروه
مشارکت در یک گروه یا جامعه در اغلب موارد مستلزم یک انطباق و هماهنگی با گروه است که خود سبب سلب آزادی های فردی می شود. پورتز(۱۱۹۸) مشاهده کرد که تمام ساکنان شهر ها و روستاهای کوچک یکدیگر را می شناسند و سطح کنترل اجتماعی در بین آنها بسیار زیاد است که خود سبب محدود شدن آزادی های فردی می شود و این دلیلی است برای آنکه افراد جوان اغلب این مناطق را ترک می کنند.
وولاک (۱۹۹۸) بیان کرد که گروه های قوی اجتماعی با مجبور کردن افراد و جلوگیری از حضور آنها در شبکه های اجتماعی وسیع تر می توانند از پیشرفت های اقتصادی فردی جلوگیری کنند (کمیسیون بهره وری استرالیا، ۲۰۰۳)
۲-۲-۹ نظریه های سرمایه اجتماعی
- ۹- ۲- ۲ نظریه سرمایه اجتماعی جیمز کلمن:
جیمز کلمن در ۱۹۹۰ بزرگترین اثر نظری خود به نام «بنیان های نظریه اجتماعی» که در آن ماهیت در حال تغییر سازمان های اجتماعی هدفمند تشریح شده است را منتشر کرد. در فصل دوم این اثر فصلی را به سرمایه اجتماعی اختصاص داد. این فصل نسخه به روز شده از مقاله ای بود که در سال ۱۹۸۸ تحت عنوان «نقش سرمایه اجتماعی در ایجاد سرمایه انسانی» در نشریه علوم اجتماعی آمریکا به چاپ رساند. کلمن با ردیابی مفهوم سرمایه اجتماعی در نوشته های گلن لوری[۶۳]، نحوه استفاده از این مفهوم در جهت افزایش منافع فردی و جمعی را تشریح نموده است.
برداشت و نگرش کلمن درباره سرمایه اجتماعی که آن را مجموعه ای از روابط می داند که می توانند به ایجاد هنجارها کمک کنند، ریشه در افکار و اندیشه های جامعه شناسانی چون پارک[۶۴]، بورگس[۶۵] و مید[۶۶] دارد. این سه تن از سازمان ها و نهاد های اجتماعی به منزله مجموعه ای از منافع متقابل یاد می کنند که آداب، رسوم و رویه ها و هنجارهای کنترل اجتماعی را تشکیل می هند. از طریق درک مشترکی که از مراودات، گفتمان و فعالیت ها حاصل می شود، نهاد های اجتماعی، الگوهای رفتاری را که با مسؤلیت پذیری اجتماعی همراه هستند پدید می آوردند. به اعتقاد کلمن، سرمایه اجتماعی را نه از طریق ساختار آن بلکه از طریق کارکرد آن باید تعریف کرد او سرمایه اجتماعی را مجموعه ای از پیوند های ارتباطی می داند که اقدام جمعی را تسهیل می کند. کلمن با ارائه چنین تعریفی از سرمایه اجتماعی ، به گسترش و تعمیم دیدگاه لین از مفهوم منابع اجتماعی می پردازد. لین معتقد است، انسان ها با بهره گیری از منابع اجتماعی برای تقویت موقعیت اجتماعی خود ، به داد و ستد و مراوده با یکدیگر می پردازند. به اعتقاد وی فرد در اصل برای به دست آوردن منابع و حراست از منابعی که کسب کرده است، با افراد دیگر رابطه برقرار می کند( لین، ۱۹۹۰، ۲۶۴-۲۶۲).
بر خلاف لین کلمن سرمایه اجتماعی را جزء جدایی ناپذیر ساختار روابطی می داند که بین دو نفر یا بین افراد وجود دارد. کلمن ، سرمایه اجتماعی را در قالب شبکه ای از افراد تعریف می کند و نه مجموعه ای از افراد. به عقیده او این مفهوم تنها یک ماهیت منحصر به فرد نیست بلکه در برگیرنده موجودیت های مختلفی است که تمامی آنها در دو عنصر مشترک هستند یعنی همه آنها جنبه ای از ساختار اجتماعی را در خود دارند و واکنش معینی از کنشگران را در درون این ساختار تسهیل می کنند. به نظر او سرمایه اجتماعی همانند سرمایه مادی و انسانی کاملا قابل مبادله نیست اما می -تواند به فعالیت های مشخص، اختصاص یابد همچنین شکل خاصی از سرمایه اجتماعی که ممکن است در تسهیل برخی از کنش ها ارزشمند باشد، می تواند برای کنش های دیگر بی فایده و حتی مضر باشد. بر این اساس، سرمایه اجتماعی از دیدگاه کلمن تمامی چیزهایی است که دارای دو ویژگی باشند:
الف: جنبه ای از یک ساخت اجتماعی را داشته باشند.
ب: تسهیل گر واکنش های افراد درون ساخت اجتماعی باشند (کلمن،۴۶۲،۱۳۸۶).
بوردیو (۱۹۸۵) معتقد است که سرمایه اجتماعی، عبارت است از «انباشت منابع بالقوه یا بالفعلی که به دارایی های شبکه پایداری از روابط نهادینه شده حاصل از شناخت متقابل، پیوند داده می شوند». براساس مطالعات بوردیو، سرمایه اجتماعی چهار ویژگی دارد: اول اینکه سرمایه اجتماعی از طریق شبکه ها ساخته شده و درون شبکه های اجتماعی شکل می گیرد. براین اساس میزان سرمایه به تداوم و شدت پیوندهای اجتماعی بستگی دارد. دوم: سرمایه اجتماعی، خود یکی از منابع در دسترس افراد و گروه ها است که می توانند از آن در جهت یافتن یک شغل پر در آمد یا راه یافتن به یک دانشگاه معتبر استفاده کنند. سوم اینکه اگرچه سرمایه اجتماعی به طور رابطه ای شکل می گیرد اما می تواند به وسیله فرد یا گروهی از افراد استفاده شود. و آخر اینکه سرمایه اجتماعی ساختاری موقت دارد ، یعنی ممکن است در طول زمان با تغییر گروه میزان آن نیز دستخوش تغییر گردد ( آدکینز، ۲۰۰۵، ۱۹۸) .
- ۹- ۲- ۲ نظریه رابرت دی پوتنام
به نظر رابرت پوتنام، سرمایه اجتماعی،«روابط بین افراد، شبکه های اجتماعی و هنجارهای متقابل و اعتماد اجتماعی است که از این طریق حاصل می شود. مهم تر از همه اینکه این مسأله را هم به عنوان یک پدیده ساختاری (شبکه های اجتماعی) و هم به عنوان یک پدیده فرهنگی (هنجارهای اجتماعی) مطرح کرده است (پوتنام، ۱۹۹۶، ۵۶) .
ادعای اساسی نهفته در نظریه پوتنام این است که شبکه های اجتماعی و هنجارها و ارزش های مرتبط با این پیوند ها، برای مردم و در مقیاس وسیع تر برای جامعه دارای پیامد های مهمی باشد که هم باعث ایجاد منافع خصوصی و هم منافع عمومی گردد. خصوصاً شبکه هایی که اعضای آن را دوستان، همکاران و همسایگان تشکیل می دهند و در شبکه ای از وظایف و مسئولیت های متقابل همراه با هنجارهای متقابل عمومی قرار دارند، اوضاع را جهت همکاری و تعاون جهت ایجاد منافع جمعی، بهبود می بخشند. به نظر می رسد درک متقابل، قوانین ضمنی، شیوه های مورد توافق و اعتماد اجتماعی که به وسیله تماس های فردی و پیوند های دوستانه ایجاد می شوند، باعث آسان تر شدن همکاری افراد در آینده و در جهت منافع طرفین می گردد. این فعالیت ها می تواند از جمع آوری کمک برای یک همکار گرفته تا مشکل یک تعاونی اعتباری درون سازمان یا استفاده شراکتی از ماشین آلات کشاورزی در یک تعاونی محلی باشد. مادامی که ارزش سرمایه اجتماعی در روابط بین مردم حاکم است، در برآورد ها نیز باید مورد توجه قرار گیرد، البته باید گفت که سرمایه اجتماعی از سرمایه گذاری مالی در سهام شرکت ها و تجهیزات تولیدی یا حتی سرمایه گذاری آموزشی کارکنان بسیار پیچیده تر است (اررو ، ۲۰۰۰، ۴۹).
۳-۲- توسعه پایدار گردشگری
سازمان جهانی گردشگری[۶۷] توسعه پایدار گردشگری را شامل کیفیت زندگی برای جامعه میزبان، رضایت گردشگران، حفظ محیط زیست و منابع انسانی و اجتماعی مورد استفاده در فرایند گردشگری می داند ( الوانی و پیروز بخت (۱۳۸۵).
- جامعه محلی یا جامعه میزبان: ساکنان بومی مقصد های گردشگری که ممکن است فرهنگ، محیط زیست و ارزش های آن ها تحت تأثیر گردشگران قرار گیرد ( هم به شکل مطلوب و هم به شکل نامطلوب) (ضیایی و میرزایی، ۱۳۸۶).
از جمله دغدغه هایی که روستاهای کشورهای مختلف جهان امروز با آن مواجه هستند، مسئله توسعه پایدار است. در این میان کشورهایی که به متنوع سازی اقتصاد روی آورده اند و می خواهند خود را از اقتصاد تک پایه ای برهانند، در جستجوی شناخت راه های آن یا خلق راه ها و روش های جدیدند. یکی از این روش ها گردشگری است که بیشتر کشورها به ویژه کشورهایی که به لحاظ موقعیت مکانی از این مزیت برخوردارند، آن را در برنامه های توسعه ملی خود گنجانده اند تا از این طریق بتوانند فرایند ملی خود را توسعه بخشند (افتخاری و قادری، ۲۴:۱۳۸۱)
شاید بهترین تعریفی که برای توسعه پایدار ارائه شده است مربوط به گزارش برانتلند[۶۸] در سال ۱۹۸۷ میلادی باعنوان “آینده مشترک ما”[۶۹] است. این تعریف چنین است: « در توسعه ای که نیازهای زمان حال را برآورده می کند، بدون آنکه از توانایی های نسل های آینده برای ارضای نیازهایشان مایه بگذارد» ( کنّلی و اسمیث[۷۰]، ۱۹۹۹، ۲) .
به این ترتیب توسعه ای پایدار است که بهبود زندگی، نه تنها نسل حاضر بلکه نسل های آینده را نیز در نظر دارد (کلر و کلین[۷۱]، ۱۹۹۹، ۱۳۳) .
کمیسیون جهانی محیط زیست و توسعه[۷۲] ، توسعه پایدار را چنین تعریف می کند: « جریان تغییری در استفاده از منابع، هدایت سرمایه گذاری ها، سمت گیری توسعه فناوری و به طور کلی، تغییر نهادی است که با نیاز های زمان حال و آینده سازگار باشد» (نصیری ، ۱۳۷۹)
توسعه پایدار ار نظر سازمان بهره وری آسیا[۷۳]، راهبردی است برای ارتقای بهره وری و عملکرد زیست محیطی در راستای «توسعه همه جانبه» اجتماعی و اقتصادی و هدف آن ارتفای مستمر کیفیت زندگی انسان است( APO, 2005 ، به نقل از کریم و هاشمی، ۱۳۸۷)
بنابراین توسعه زمانی پایدار است که مخرب نباشد و امکان حفظ منابع اعم از آب ، خاک، منابع ژنتیکی، گیاهی و جانوری را برای آیندگان فراهم آورد. در توسعه پایدار، اصل این است که منابع طبیعی پایه به گونه ای محافظت شوند که نسل های آینده دست کم بتوانند به اندازه نسل کنونی تولید ومصرف کنند (زاهدی، ۱۳۷۶، ۲ ).
در مجموع پایداری به عنوان بخش اساسی ایدئولوژی نظم نوین جهانی شناخته شده و همه روند ها و گرایش ها با آن مرتبط است. در زمینه گردشگری، اصطلاح پایداری توسط بسیاری برای دادن وجه اخلاقی و اعتبار “سبز” به فعالیت های گردشگران استفاده شده است. حفاظت گرایان، مقامات دولتی، جامعه محلی و گردشگران هر یک بر اساس دیدگاه خود، این شاخه جدید علم گردشگری را در قالب گردشگری پایدار پذیرفته اند (مافورث و مانت[۷۴]، ۲۰۰۳، ۸۰) .
در توسعه پایدار، به رشد اقتصادی و تحقق استانداردهای بهتر زندگی، بدون از دست دادن منابع کمیاب طبیعی توجه می شود و به طور همزمان ، عدالت اجتماعی در استفاده از میراث جامعه بشریت و همچنین محافظت از منابع ارزشمند طبیعت، مورد تأکید قرار می گیرد. از نگاه جاکوبز [۷۵]مفروضات اساسی و ایده آل ها در توسعه پایدار عبارتند از :
